Bệnh dại là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm do vi rút dại gây ra, lây truyền chủ yếu từ động vật sang người. Hiện nay, bệnh chưa có thuốc điều trị đặc hiệu. Khi các triệu chứng lâm sàng xuất hiện, tỷ lệ tử vong gần như 100%. Tuy nhiên, bệnh dại hoàn toàn có thể phòng ngừa nếu người dân chủ động tiêm vắc xin và điều trị dự phòng kịp thời sau khi bị động vật nghi dại cào, cắn.
Tình hình bệnh dại hiện nay
Tại Việt Nam, nguồn chính gây bệnh dại là chó, mèo. Theo báo cáo của Cục Phòng bệnh – Bộ Y tế, từ đầu năm 2026 đến tháng 6-2026 cả nước ghi nhận 40 trường hợp tử vong do bệnh dại tại 18 tỉnh/thành phố. Tại Đồng Nai, từ đầu năm 2026 đến ngày 13-8, toàn thành phố ghi nhận 3 ca tử vong do bệnh dại.
Người dân đến tiêm vắc xin phòng bệnh dại tại CDC Đồng Nai sau khi bị chó cắn.
Bệnh dại lây truyền chủ yếu qua vết cắn, cào hoặc liếm của động vật mắc bệnh dại lên vùng da bị tổn thương. Phần lớn trường hợp tử vong do người bị động vật nghi dại cắn, cào nhưng không tiêm vắc xin và huyết thanh kháng dại kịp thời; hoặc tiêm muộn, không đủ liều, không đúng chỉ định. Một số trường hợp còn tự điều trị hoặc sử dụng thuốc nam, khiến việc điều trị dự phòng bị bỏ lỡ.
Điển hình là trường hợp tử vong do bệnh dại đầu tiên tại Đồng Nai trong năm 2026. Bệnh nhân N.T.G. (68 tuổi, ngụ ấp Ông Quế, xã Xuân Quế) bị một con chó lạ vào nhà cắn vào mu bàn tay khoảng đầu tháng 2-2026. Thời điểm đó, con chó có biểu hiện bất thường, lầm lì. Sau khi cắn người, con chó chạy mất nên không thể theo dõi.
Do chủ quan, bà G. không tiêm vắc xin và huyết thanh kháng dại mà chỉ tự điều trị bằng phương pháp dân gian, dù đã được người nhà nhắc nhở.
Đến ngày 4-5-2026, bệnh nhân có biểu hiện khó thở, sợ nước, sợ gió, uống nước vào thấy ngợp, tình trạng không giảm nên được người nhà đưa đến Bệnh viện ĐKKV Long Khánh khám và được chẩn đoán theo dõi bệnh dại. Sau đó bệnh nhân được chuyển đến Bệnh viện ĐK Đồng Nai, cũng được chẩn đoán theo dõi bệnh dại. Khoảng gần 1 tiếng sau, bệnh nhân tiên lượng nặng, nên được chuyển thẳng lên Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TP.Hồ Chí Minh điều trị. Tại đây, bệnh nhân được chẩn đoán theo dõi dại thể hung dữ, suy hô hấp, nhiễm trùng tiểu, tăng huyết áp. Đến trưa ngày 6-5, bệnh nhân tử vong.
Theo ngành y tế, bên cạnh nguyên nhân trực tiếp từ việc người bị phơi nhiễm không được tiêm vắc xin, huyết thanh kháng dại kịp thời, nguy cơ bệnh dại còn liên quan đến công tác quản lý đàn chó, mèo và tỷ lệ tiêm vắc xin phòng dại trên đàn chó, mèo chưa cao.
Trước thực tế này, nguy cơ bệnh dại lây truyền từ động vật sang người vẫn còn hiện hữu. Người dân cần nâng cao ý thức phòng bệnh, đặc biệt là chủ động xử trí đúng và đến cơ sở y tế kịp thời khi bị chó, mèo hoặc động vật nghi dại cào, cắn.
Xử trí đúng sau khi bị chó, mèo cào cắn
Bệnh dại hiện nay chưa có thuốc chữa, khi các triệu chứng lâm sàng của bệnh dại trên người đã xuất hiện như sợ nước, sợ gió, co giật, liệt…, thì tỷ lệ tử vong gần như 100%, khả năng cứu sống người bệnh gần như không còn. Tuy vậy, bệnh dại trên người có thể phòng và điều trị dự phòng bằng vắc xin và huyết thanh kháng dại.
Khi bị chó, mèo hoặc động vật nghi dại cào, cắn, người dân cần lập tức rửa kỹ vết thương bằng xà phòng dưới vòi nước chảy trong khoảng 15 phút. Nếu không có xà phòng, có thể rửa bằng nước sạch; sau đó sát trùng bằng cồn 70% hoặc thuốc sát khuẩn. Không băng kín vết thương và hạn chế làm dập vết thương.
Sau khi sơ cứu, cần đến ngay cơ sở y tế gần nhất để được khám, tư vấn và chỉ định tiêm vắc xin phòng bệnh dại và huyết thanh kháng dại nếu cần. Để vắc xin phòng bệnh dại có hiệu quả, người dân cần tiêm vắc xin đầy đủ, đúng lịch theo hướng dẫn của cán bộ y tế. Tuyệt đối không tự điều trị hoặc sử dụng các phương pháp dân gian, thuốc nam để chữa bệnh dại.
Để chủ động phòng bệnh, người dân nuôi chó, mèo cần tiêm đầy đủ vắc xin phòng dại cho chó, mèo và tiêm nhắc lại theo khuyến cáo của ngành thú y; quản lý chó, mèo, không để vật nuôi chạy rông. Không đùa nghịch, chọc phá chó, mèo; hạn chế tiếp xúc với những con vật có biểu hiện bất thường, đặc biệt là trẻ em.
Bên cạnh đó, cần hạn chế các hoạt động làm tăng nguy cơ tiếp xúc trực tiếp với vi rút dại từ chó, mèo như buôn bán, giết mổ chó, mèo không bảo đảm an toàn. Khi có nguy cơ phơi nhiễm bệnh dại, cần đến ngay cơ sở y tế để được xử trí và điều trị dự phòng kịp thời.
Bệnh dại rất nguy hiểm và gần như không thể cứu chữa khi đã phát bệnh, nhưng hoàn toàn có thể phòng ngừa nếu người dân chủ động tiêm vắc xin cho chó, mèo và thực hiện đúng các biện pháp dự phòng sau phơi nhiễm.
ThS.BS. Hồ Thị Hồng