Hơn 20 năm qua, ở ấp Bù Linh (xã Lộc Quang, tỉnh Đồng Nai), hình ảnh bà Nguyễn Thị Sàng cần mẫn gõ cửa từng nhà đã trở nên quen thuộc với người dân nơi đây. Không quản nắng mưa, bà lặng lẽ làm “cầu nối”, đưa kiến thức và dịch vụ y tế đến với bà con đồng bào dân tộc thiểu số, góp phần thay đổi nhận thức, nâng cao chất lượng cuộc sống.
Kiên trì “mưa dầm thấm lâu”
Ấp Bù Linh có tới 90% dân số là đồng bào S’tiêng. Cách đây hơn 20 năm, nơi này gần như “trắng” thông tin về y tế. Người dân ít tiếp cận với trạm y tế, không hiểu về vắc xin, phần lớn phụ nữ sinh con tại nhà, tiềm ẩn nhiều rủi ro. Những ký ức đau lòng dường như vẫn còn in đậm trong tâm trí người dân mỗi khi nhớ lại.
Câu chuyện của bà Thị Huệ ở ấp Bù Linh là một ký ức buồn khó quên. Trong 6 anh chị em, gia đình bà đã mất đi 3 người vì bệnh tật. Nhưng nỗi đau lớn nhất là vào năm 2006, khi người chị gái của bà qua đời sau ca sinh tại nhà do băng huyết.
Ngày ấy, sinh con tại nhà là điều hết sức bình thường ở Bù Linh – nơi có tới 90% dân số là đồng bào S’tiêng. Người dân gần như không biết đến vắc xin, cũng không có thói quen đến trạm y tế. Phụ nữ mang thai không được theo dõi, không tiêm phòng, mọi việc đều phó mặc cho kinh nghiệm truyền miệng. Khi tai biến xảy ra, mọi thứ đã quá muộn. “Chị tôi vì thiếu hiểu biết nên không đến trạm y tế, tự sinh con tại nhà rồi mất. Lúc đó, chúng tôi không nghĩ đó là điều có thể phòng tránh được…” - bà Huệ nghẹn ngào nhớ lại.
Không chỉ gia đình bà Huệ, nhiều gia đình khác trong ấp cũng từng chứng kiến những mất mát tương tự. Những hủ tục, sự thiếu thông tin và khoảng cách với y tế hiện đại như một bức tường vô hình, khiến người dân nơi đây phải đối mặt với những rủi ro tưởng chừng có thể ngăn ngừa.
Chính trong hoàn cảnh đó, bà Nguyễn Thị Sàng bắt đầu hành trình đầy gian nan của mình. Với trình độ học vấn lớp 9/12 nhưng mang trong mình sự nhiệt tình hiếm có, bà Sàng đã chọn dấn thân vào công việc y tế thôn bản khi mức phụ cấp mỗi tháng chỉ vỏn vẹn vài chục ngàn đồng. Sau nhiều đợt tập huấn, bà Sàng “lao” vào công việc với muôn vàn khó khăn. “Nhiều gia đình khi tôi đến vận động đưa con đi tiêm vắc xin đã thẳng thừng từ chối. Có những gia đình hoàn cảnh khó khăn nhưng sinh 7, 8 người con, tôi mang thuốc tránh thai đến hướng dẫn họ thực hiện kế hoạch hóa gia đình thì bị buông lời nặng nhẹ, thậm chí xua đuổi” - bà Sàng kể.
Bà Nguyễn Thị Sàng đến từng hộ dân nhắc nhở đưa trẻ đi tiêm chủng để phòng bệnh.
Khó khăn là thế nhưng bà Sàng không nản lòng, bà chọn cách “mưa dầm thấm lâu”, nói chuyện nhẹ nhàng, gần gũi, phù hợp với phong tục, tập quán của người dân. Bà kể những câu chuyện người thật, việc thật, những trường hợp vì không tiêm vắc xin mà bị bệnh qua đời, có trường hợp sinh đẻ tại nhà không được vô khuẩn dẫn đến nhiễm trùng uốn ván đã tử vong… Từ đó, nhận thức của bà con trong ấp dần thay đổi.
Điều đặc biệt ở bà Sàng là sự am hiểu tường tận từng hộ dân. Bà nhớ rõ từng đứa trẻ sinh năm nào, đến lịch tiêm gì, gia đình nào có phụ nữ mang thai, ai cần được tư vấn kế hoạch hóa gia đình… Chính vì vậy, khi nhân viên y tế cần thông tin, hỏi người dân thì hầu như đều nhận được câu trả lời: “Không biết đâu, hỏi cô Sàng ấy”.
“Trái ngọt” từ sự tận tụy
Trạm Y tế xã Lộc Quang thường tổ chức tiêm chủng mở rộng vào ngày 17 hàng tháng. Tối 16, người dân trong ấp lại thấy bà Sàng lọc cọc đạp xe đến tận nhà để nhắc lịch tiêm. Bà Sàng nói không dám báo cho bà con sớm vì sợ họ quên lịch. Những nhà nào bận đi cạo mủ cao su về không kịp, bà Sàng lập danh sách đến tận nhà nhắc đưa trẻ ra nhà văn hóa ấp tiêm bù vào ngày 19.
Chị Trần Thị Trang, nữ hộ sinh Trạm Y tế xã Lộc Quang chia sẻ: “Những lần tiêm vét tại ấp Bù Linh, bà Sàng luôn là người dẫn đường, là người thuyết phục dân hiệu quả nhất. Từ chỗ không biết vắc xin là gì, nhiều gia đình ở ấp Bù Linh đã chủ động đưa con đến trạm y tế để tiêm chủng đầy đủ. Những câu chuyện đau lòng như: trẻ mắc bệnh, co giật rồi qua đời vì không tiêm phòng đã lùi vào quá khứ. Tình trạng sinh con tại nhà dù vẫn còn nhưng đã giảm rất nhiều so với trước. Nhà cửa, môi trường sống của bà con cũng được cải thiện, sạch sẽ hơn trước rất nhiều”.
Bà Thị Huệ phấn khởi khoe: Nhờ “cô Sàng” hướng dẫn, nhắc nhở thường xuyên mà đến nay gia đình bà đã hiểu được tầm quan trọng của việc tiêm vắc xin. Cháu ngoại bà năm nay 2 tuổi đã được tiêm nhiều loại vắc xin miễn phí như: lao, 5 trong 1, viêm gan B, viêm não Nhật Bản…
BS.CKI Trần Văn Thi, phụ trách Trạm Y tế xã Lộc Quang khẳng định: “Y tế thôn bản như là cánh tay nối dài của trạm y tế trong công tác chăm sóc sức khỏe ban đầu cho người dân. Nếu không có những người như bà Sàng, chúng tôi không thể nắm chắc địa bàn và đạt hiệu quả cao như vậy. Từ một ấp được xem là “điểm trắng” tiêm chủng, đến nay tỷ lệ trẻ em được tiêm chủng đầy đủ tại ấp Bù Linh đã tăng lên hơn 80%, có những đợt tiêm vét tại nhà văn hóa ấp đạt 100%”.
Ở tuổi 62, với mức phụ cấp khiêm tốn 720 ngàn đồng/tháng, bà Nguyễn Thị Sàng vẫn miệt mài với công việc y tế thôn bản. Với bà, điều hạnh phúc nhất là nhận thức về chăm sóc sức khỏe của bà con ngày càng được nâng cao, những đứa trẻ được sinh ra khỏe mạnh, ít ốm đau. Đặc biệt, nhiều cặp vợ chồng đã biết thực hiện kế hoạch hóa gia đình để tập trung nuôi dạy các con tốt hơn.
Năm 2014, bà Nguyễn Thị Sàng được Bộ Y tế tặng Kỷ niệm chương về công tác dân số; nhiều lần được UBND huyện Lộc Ninh (cũ), UBND xã Lộc Phú (cũ) tặng giấy khen nhân viên y tế thôn bản hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ.
Minh Hoàn