Hưởng ứng Ngày Sức khỏe tâm thần Thế giới (10/10) năm 2026 với chủ đề “Lắng nghe trải nghiệm: Tiếng nói chân thực, thay đổi thực chất”, Tổ chức Y tế thế giới (WHO) kêu gọi cộng đồng lắng nghe, tôn trọng và phát huy tiếng nói của những người đã và đang trải qua các vấn đề sức khỏe tâm thần. Đây không chỉ là dịp nâng cao nhận thức, giảm kỳ thị mà còn thúc đẩy những hành động thiết thực nhằm cải thiện chất lượng chăm sóc, điều trị, phục hồi và xây dựng một cộng đồng nhân ái, nơi mọi người đều được quan tâm, thấu hiểu và hỗ trợ.
Sức khỏe tâm thần – Một phần không thể thiếu của sức khỏe toàn diện
Sức khỏe tâm thần đóng vai trò quan trọng đối với chất lượng cuộc sống của mỗi người, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng học tập, lao động, xây dựng các mối quan hệ và tham gia các hoạt động xã hội. Theo WHO, sức khỏe tâm thần là trạng thái khỏe mạnh về tinh thần, giúp con người ứng phó với những căng thẳng trong cuộc sống, phát huy khả năng của bản thân, học tập, làm việc hiệu quả và đóng góp cho cộng đồng.
Tuy nhiên, những áp lực trong học tập, công việc, kinh tế, gia đình cùng các biến cố trong cuộc sống có thể tác động tiêu cực đến sức khỏe tâm thần. Nếu không được nhận biết và hỗ trợ phù hợp, một số vấn đề có thể kéo dài, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe thể chất, tinh thần và khả năng hòa nhập xã hội.
Theo số liệu WHO cập nhật ngày 11/9/2026, năm 2023, thế giới có khoảng 1,2 tỷ người sống chung với các rối loạn tâm thần, tương đương gần 1/7 dân số toàn cầu. Trong đó, khoảng 470 triệu người mắc rối loạn lo âu và 322 triệu người mắc trầm cảm. Đáng chú ý, phần lớn người có rối loạn tâm thần vẫn chưa được tiếp cận các dịch vụ chăm sóc, điều trị hiệu quả.
Những con số này cho thấy sức khỏe tâm thần không phải là vấn đề của riêng một cá nhân hay gia đình mà là thách thức y tế công cộng, cần sự quan tâm của toàn xã hội.
Lắng nghe trải nghiệm – Từ thấu hiểu đến hành động
Ngày Sức khỏe tâm thần Thế giới được tổ chức hằng năm vào ngày 10/10 nhằm nâng cao nhận thức và huy động những nỗ lực chăm sóc sức khỏe tâm thần trên toàn cầu. Năm 2026, chủ đề “Lắng nghe trải nghiệm: Tiếng nói chân thực, thay đổi thực chất” nhấn mạnh vai trò của những người có trải nghiệm thực tế về các vấn đề sức khỏe tâm thần trong việc cải thiện chất lượng chăm sóc và xây dựng các chính sách, dịch vụ y tế phù hợp.
Mỗi người từng trải qua các vấn đề sức khỏe tâm thần đều có câu chuyện riêng. Đó có thể là những tháng ngày đối diện với lo âu, trầm cảm; những khó khăn khi tìm kiếm sự giúp đỡ; hành trình điều trị, phục hồi hoặc nỗ lực vượt qua định kiến để trở lại cuộc sống thường ngày.
Lắng nghe những câu chuyện ấy giúp gia đình và cộng đồng hiểu rõ hơn những khó khăn mà người bệnh đang đối mặt. Đối với nhân viên y tế, trải nghiệm thực tế của người bệnh còn là nguồn thông tin quý giá, góp phần nhận diện những rào cản trong tiếp cận dịch vụ, từ đó cải thiện hoạt động tư vấn, điều trị và hỗ trợ phục hồi.
Theo WHO, việc lắng nghe cần đi đôi với tạo điều kiện để người có trải nghiệm thực tế tham gia vào quá trình xây dựng chính sách, thiết kế, triển khai và đánh giá các dịch vụ chăm sóc sức khỏe tâm thần. Khi tiếng nói của người bệnh được tôn trọng và chuyển hóa thành hành động, hệ thống chăm sóc sẽ ngày càng đáp ứng tốt hơn nhu cầu thực tế của mỗi người.
Đặc biệt, lắng nghe phải xuất phát từ sự tôn trọng, không phán xét, không áp đặt và bảo đảm quyền riêng tư. Người bệnh cần được chủ động quyết định có chia sẻ câu chuyện của mình hay không, được tham gia vào những quyết định liên quan đến quá trình chăm sóc và điều trị.
Chủ động nhận biết, phòng ngừa và điều trị các rối loạn tâm thần
Các rối loạn tâm thần có thể gặp ở mọi lứa tuổi, từ trẻ em, thanh thiếu niên đến người trưởng thành và người cao tuổi. Những biểu hiện như buồn bã kéo dài, lo âu quá mức, mất ngủ thường xuyên, giảm khả năng tập trung, thay đổi hành vi, mất hứng thú với các hoạt động yêu thích hoặc thu mình khỏi các mối quan hệ xã hội cần được quan tâm.
Khi những biểu hiện này kéo dài hoặc ảnh hưởng đáng kể đến sinh hoạt, học tập và công việc, người dân nên chủ động tìm đến cơ sở y tế để được tư vấn, thăm khám và hỗ trợ. Việc phát hiện sớm, điều trị phù hợp có thể giúp cải thiện triệu chứng, hạn chế những ảnh hưởng lâu dài và nâng cao chất lượng cuộc sống.
Mỗi người cần chủ động bảo vệ sức khỏe tâm thần bằng cách duy trì chế độ dinh dưỡng hợp lý, ngủ đủ giấc, vận động thường xuyên, cân đối thời gian làm việc và nghỉ ngơi; hạn chế rượu bia, tránh sử dụng chất gây nghiện. Đồng thời, hãy dành thời gian kết nối với gia đình, bạn bè, tham gia các hoạt động cộng đồng và chia sẻ khó khăn với người đáng tin cậy.
Đối với người đang điều trị các rối loạn tâm thần, cần tuân thủ hướng dẫn của nhân viên y tế, tái khám đúng hẹn, không tự ý ngừng thuốc hoặc thay đổi phương pháp điều trị. Gia đình cần quan tâm, động viên và hỗ trợ người bệnh trong suốt quá trình điều trị, phục hồi.
Đặc biệt, khi phát hiện người thân có ý nghĩ tự tử, hành vi tự gây thương tích hoặc những biểu hiện nguy hiểm khác, cần nhanh chóng đưa đến cơ sở y tế để được hỗ trợ kịp thời.
Xóa bỏ kỳ thị, xây dựng cộng đồng thấu hiểu và sẻ chia
Một trong những rào cản lớn đối với người có rối loạn tâm thần là sự kỳ thị và phân biệt đối xử. Những định kiến, lời nói thiếu cảm thông hoặc thái độ xa lánh có thể khiến người bệnh mặc cảm, che giấu tình trạng sức khỏe và chậm tìm kiếm sự giúp đỡ.
Vì vậy, mỗi gia đình cần trở thành điểm tựa tinh thần, biết lắng nghe, chia sẻ và đồng hành với người thân. Nhà trường cần xây dựng môi trường học tập an toàn, thân thiện, quan tâm đến những thay đổi về tâm lý, cảm xúc của học sinh. Cơ quan, doanh nghiệp cần chú trọng xây dựng môi trường làm việc lành mạnh, giảm căng thẳng và tạo điều kiện để người lao động tiếp cận các dịch vụ hỗ trợ khi cần thiết.
Đối với ngành y tế, cần tiếp tục nâng cao năng lực phát hiện sớm, tư vấn, điều trị và quản lý các rối loạn tâm thần; tăng cường chăm sóc dựa vào cộng đồng, kết nối giữa cơ sở y tế với gia đình và các tổ chức xã hội. Đồng thời, phát huy vai trò của người có trải nghiệm thực tế trong việc góp ý, cải thiện chất lượng dịch vụ, bảo đảm quyền lợi và phẩm giá của người bệnh.
Hưởng ứng Ngày Sức khỏe tâm thần Thế giới 10/10/2026, mỗi người hãy bắt đầu bằng những hành động giản dị: dành thời gian lắng nghe, không phán xét, chủ động tìm hiểu kiến thức và sẵn sàng giúp đỡ người đang gặp khó khăn về tâm lý.
Mỗi câu chuyện được lắng nghe là một cơ hội để thấu hiểu. Mỗi hành động sẻ chia là một bước tiến trong chăm sóc sức khỏe tâm thần. Hãy cùng xây dựng một cộng đồng nhân ái, nơi tiếng nói của người có vấn đề sức khỏe tâm thần được trân trọng và chuyển hóa thành những thay đổi thiết thực, để không ai phải đơn độc trên hành trình chăm sóc và phục hồi sức khỏe.
Bích Ngọc
Nguồn tham khảo: WHO – Chiến dịch Ngày Sức khỏe tâm thần Thế giới 2026; WHO – Mental Disorders và Mental Health, cập nhật ngày 11/9/2026; Liên đoàn Sức khỏe tâm thần thế giới (WFMH) – Chủ đề chiến dịch 2026.