Trước thông tin về chùm ca bệnh viêm đường hô hấp cấp tính nặng liên quan đến vi rút Hanta ghi nhận trên thế giới, Trung tâm Truyền thông – Giáo dục sức khỏe Trung ương đã có văn bản đề nghị Trung tâm Kiểm soát bệnh tật (CDC) các tỉnh, thành phố tăng cường công tác truyền thông nhằm nâng cao nhận thức, giúp người dân chủ động phòng, chống dịch bệnh, tránh tâm lý hoang mang trong cộng đồng.
Virus Hanta là tác nhân truyền nhiễm nguy hiểm từ động vật gặm nhấm sang người, có thể gây suy hô hấp hoặc suy thận cấp.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), đầu tháng 5-2026 đã ghi nhận một chùm ca bệnh trên tàu du lịch có hành trình từ Argentina qua khu vực Nam Đại Tây Dương. Tính đến ngày 4-5, đã có 7 trường hợp mắc, trong đó 2 ca được xác nhận nhiễm vi rút Hanta, 5 ca nghi ngờ; đáng chú ý có 3 trường hợp tử vong và 1 bệnh nhân trong tình trạng nguy kịch. Đây là diễn biến đáng quan tâm, cho thấy mức độ nguy hiểm của bệnh nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Tại Việt Nam, đến nay chưa ghi nhận trường hợp mắc bệnh do vi rút Hanta.
Vi rút Hanta là tác nhân gây bệnh truyền nhiễm cấp tính, lây từ động vật gặm nhấm, đặc biệt là chuột, sang người. Con đường lây truyền chủ yếu thông qua việc tiếp xúc với nước tiểu, phân, nước bọt của chuột nhiễm bệnh hoặc hít phải các hạt bụi nhỏ có chứa mầm bệnh phát tán trong không khí khi dọn dẹp môi trường bị ô nhiễm. Ngoài ra, nguy cơ lây nhiễm cũng có thể xảy ra khi bị chuột cắn hoặc vô tình đưa tay có dính mầm bệnh lên mắt, mũi, miệng. Mặc dù việc lây truyền từ người sang người rất hiếm, nhưng đã có ghi nhận trong y văn.
Bệnh do vi rút Hanta có thể gây ra các hội chứng nghiêm trọng như hội chứng phổi do Hanta hoặc sốt xuất huyết kèm suy thận. Thời gian ủ bệnh thường từ 2 đến 4 tuần, thậm chí có thể kéo dài đến 8 tuần. Các triệu chứng ban đầu thường không đặc hiệu như sốt, ớn lạnh, đau đầu, đau cơ, chóng mặt, buồn nôn, nôn, đau bụng hoặc tiêu chảy. Tuy nhiên, bệnh có thể tiến triển nhanh sang giai đoạn nặng với biểu hiện ho, tức ngực, khó thở, tụt huyết áp, suy hô hấp và có thể dẫn đến tử vong nếu không được điều trị kịp thời.
Trước nguy cơ tiềm ẩn, ngành y tế khuyến cáo người dân cần chủ động thực hiện các biện pháp phòng bệnh. Cụ thể, không tiếp xúc trực tiếp với chuột sống hoặc chuột chết, cũng như các chất thải của chuột. Khi dọn dẹp khu vực có dấu hiệu chuột cư trú, cần mở cửa thông thoáng, sử dụng găng tay và khẩu trang, đồng thời phun ướt bằng dung dịch khử khuẩn trước khi lau dọn. Đặc biệt, không quét khô hoặc sử dụng máy hút bụi, máy thổi vì có thể làm phát tán bụi chứa mầm bệnh vào không khí, làm tăng nguy cơ lây nhiễm qua đường hô hấp.
Bên cạnh đó, người dân cần chủ động giữ gìn vệ sinh môi trường sống, bịt kín các khe hở để hạn chế chuột xâm nhập, thu gom rác thải hằng ngày, bảo quản thực phẩm trong dụng cụ kín và đặt bẫy chuột khi cần thiết. Đây là những biện pháp đơn giản nhưng hiệu quả trong việc giảm nguy cơ tiếp xúc với nguồn bệnh.
Đối với những người có nguy cơ cao như người làm nông, lâm nghiệp, công nhân vệ sinh môi trường, người làm việc tại kho bãi, bến cảng hoặc sinh sống tại khu vực đông dân cư, điều kiện vệ sinh kém, cần đặc biệt chú ý các biện pháp phòng bệnh. Khi có biểu hiện nghi ngờ như sốt, đau đầu, đau cơ, buồn nôn hoặc tiêu chảy sau khi tiếp xúc với môi trường có nguy cơ, người dân cần đến ngay cơ sở y tế để được khám, tư vấn và điều trị kịp thời, đồng thời thông báo rõ yếu tố dịch tễ liên quan đến chuột để hỗ trợ chẩn đoán chính xác.
Để nâng cao hiệu quả phòng, chống dịch bệnh, công tác truyền thông được xác định là giải pháp then chốt. Các CDC tỉnh, thành phố được đề nghị đẩy mạnh truyền thông trên nhiều kênh như cổng thông tin điện tử, mạng xã hội, fanpage, YouTube, Zalo…; đồng thời phối hợp với cơ quan báo chí, phát thanh, truyền hình và hệ thống loa truyền thanh cơ sở để đưa thông tin chính thống đến người dân một cách nhanh chóng, kịp thời và dễ tiếp cận.
Song song đó, cần tăng cường phối hợp liên ngành với các đơn vị như Sở Nông nghiệp và Môi trường cùng các cơ quan liên quan nhằm triển khai các hoạt động truyền thông phù hợp với điều kiện thực tế từng địa phương. Việc xây dựng các sản phẩm truyền thông đa dạng như video clip, đồ họa, phát thanh… với nội dung ngắn gọn, dễ hiểu, phù hợp với phong tục, tập quán sẽ góp phần nâng cao nhận thức và thay đổi hành vi của người dân trong phòng, chống dịch bệnh.
Trong bối cảnh dịch bệnh truyền nhiễm vẫn tiềm ẩn nhiều nguy cơ, việc chủ động cung cấp thông tin chính xác, kịp thời và hướng dẫn các biện pháp phòng bệnh cụ thể không chỉ giúp người dân nâng cao ý thức bảo vệ sức khỏe mà còn góp phần quan trọng trong việc kiểm soát, ngăn chặn dịch bệnh lây lan, bảo vệ sức khỏe cộng đồng.
Minh Hoàn