Đúng vào dịp kỷ niệm 51 năm Ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước (30/4/1975 - 30/4/2026), Đồng Nai chính thức trở thành thành phố trực thuộc Trung ương - dấu mốc lịch sử khẳng định bước chuyển mình mạnh mẽ sau hơn 325 năm hình thành và phát triển. Từ vùng đất Trấn Biên lịch sử, Đồng Nai hôm nay vươn tầm trở thành một trung tâm phát triển năng động của vùng Đông Nam Bộ, mở ra không gian phát triển mới và đóng góp ngày càng lớn cho sự phát triển của đất nước.
Hội tụ tiềm lực phát triển
Đồng Nai có bề dày lịch sử hơn 325 năm hình thành và phát triển, gắn liền với công cuộc mở cõi về phương Nam của dân tộc. Năm 1698, Thống suất Nguyễn Hữu Cảnh lập dinh Trấn Biên, đặt nền móng cho thiết chế quản lý hành chính của nhà nước tại Nam Bộ. Đến năm 1808, dinh Trấn Biên được đổi thành trấn Biên Hòa, trở thành một trong năm trấn quan trọng của Gia Định thành với địa giới rộng lớn bao trùm nhiều tỉnh, thành vùng Đông Nam Bộ ngày nay. Đồng Nai hình thành bản sắc văn hóa đặc trưng, là nơi hội tụ của 37 dân tộc anh em, đồng thời sở hữu hệ thống di sản phong phú với 121 di tích được xếp hạng, trong đó có 6 di tích quốc gia đặc biệt. Nông Nại đại phố từng là thương cảng sầm uất bậc nhất khu vực vào các thế kỷ XVII-XVIII, tạo nên truyền thống giao thương và phát triển đô thị năng động.
Phối cảnh Cảng hàng không quốc tế Long Thành - công trình hạ tầng chiến lược quốc gia, động lực thúc đẩy Đồng Nai vươn tầm phát triển (Nguồn: baochinhphu.vn).
Đồng Nai vươn lên trở thành một trong những địa phương có quy mô và tiềm lực kinh tế lớn của cả nước, với dân số gần 4,5 triệu người, diện tích 12.737,18 km², GRDP năm 2025 đạt 677.932,31 tỷ đồng, thu ngân sách trên 103 ngàn tỷ đồng, GRDP bình quân đầu người đạt 152,8 triệu đồng/người, đóng góp khoảng 5% GDP cả nước.
Đồng Nai đồng thời là một trong những trung tâm công nghiệp phát triển hàng đầu, với cơ cấu kinh tế chuyển dịch tích cực, tỷ trọng công nghiệp - xây dựng và dịch vụ chiếm tỷ lệ cao, giữ vai trò động lực tăng trưởng của vùng Đông Nam Bộ, thu hút hàng nghìn dự án đầu tư từ hơn 40 quốc gia.
Từ những tiềm lực đó, Đồng Nai đã đáp ứng đầy đủ 7/7 tiêu chí của thành phố trực thuộc Trung ương, tạo cơ sở pháp lý và thực tiễn vững chắc để bước vào giai đoạn phát triển mới.
Cùng với đó, lợi thế về vị trí địa lý và hạ tầng chiến lược tạo động lực phát triển mạnh mẽ. Nằm ở trung tâm vùng Đông Nam Bộ, Đồng Nai là đầu mối giao thông quan trọng kết nối các vùng kinh tế trọng điểm, đồng thời giữ vai trò cầu nối giữa Đông Nam Bộ với Duyên hải Nam Trung Bộ, Tây Nguyên và Đồng bằng sông Cửu Long, có vị trí đặc biệt quan trọng về quốc phòng - an ninh.
Đặc biệt, Cảng hàng không quốc tế Long Thành - công trình hạ tầng chiến lược quốc gia - cùng hệ thống cao tốc liên vùng tạo động lực phát triển mạnh logistics, kinh tế hàng không và mở rộng liên kết khu vực, quốc tế. Qua đó, Đồng Nai thúc đẩy quá trình đô thị hóa, mở rộng không gian phát triển đô thị hiện đại.
Hội tụ các yếu tố về lịch sử, văn hóa, quy mô và tiềm lực phát triển, Đồng Nai trở thành thành phố trực thuộc Trung ương là bước phát triển tất yếu, khẳng định tầm vóc và vai trò ngày càng quan trọng trong cấu trúc phát triển kinh tế - xã hội của vùng Đông Nam Bộ và cả nước.
Kích hoạt mọi nguồn lực, vươn tầm cực tăng trưởng
Trong giai đoạn phát triển mới, Đồng Nai xác định phát huy hiệu quả mọi nguồn lực để trở thành thành phố cửa ngõ chiến lược, cực tăng trưởng đa chức năng, trung tâm kết nối các vùng kinh tế phía Nam. Trọng tâm là phát triển các lĩnh vực như hàng không, công nghiệp công nghệ cao, logistics, thương mại biên giới, nông nghiệp công nghệ cao và đổi mới sáng tạo, với mô hình “thành phố sân bay” Long Thành làm đòn bẩy.
Nguồn lực thể chế được xác định là điều kiện mở đường cho phát triển. Đồng Nai tập trung xây dựng cơ chế, chính sách đặc thù, vượt trội; nghiên cứu thành lập khu thương mại tự do; triển khai các đề án phát triển đô thị thông minh, thích ứng biến đổi khí hậu và kinh tế tầm thấp. Cùng với đó là yêu cầu xây dựng hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh, bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung.
Đô thị ven sông Đồng Nai mở rộng không gian phát triển và tạo động lực tăng trưởng mới (Nguồn: Báo và PTTH Đồng Nai).
Không gian và hạ tầng được tổ chức theo tầm nhìn dài hạn. Đồng Nai quy hoạch không gian phát triển mở, hạ tầng giao thông đa chiều, cấu trúc đô thị đa tầng, đa trung tâm; lấy hệ thống sông và hệ sinh thái tự nhiên làm trục cảnh quan chủ đạo. Các định hướng như phát triển đô thị sân bay Long Thành, đô thị ven sông, đại lộ ven sông Đồng Nai, đường ven hồ Trị An và các đô thị Biên Hòa, Nhơn Trạch, Trảng Bom sẽ góp phần mở rộng không gian phát triển hiện đại, xanh và thông minh.
Hệ thống kết nối vùng được kích hoạt thông qua hệ thống giao thông chiến lược. Đồng Nai tập trung hoàn thiện các tuyến cao tốc, vành đai, đường sắt, metro và các tuyến kết nối trực tiếp với Cảng hàng không quốc tế Long Thành, hình thành mạng lưới giao thông liên vùng đồng bộ, hiện đại.
Khoa học - công nghệ và doanh nghiệp được xem là động lực nâng cao chất lượng tăng trưởng. Đồng Nai định hướng lấy khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm phương thức phát triển chủ đạo; lấy doanh nghiệp làm trung tâm đổi mới sáng tạo, dữ liệu làm tài nguyên chiến lược. Các khu công nghiệp xanh, khu công nghiệp sinh thái, khu công nghiệp công nghệ cao sẽ được phát triển gắn với thu hút các ngành mới như bán dẫn, robot, trí tuệ nhân tạo và sản xuất thông minh.
Nguồn lực con người được đặt ở vị trí trung tâm của chiến lược phát triển. Đồng Nai chú trọng thu hút chuyên gia, nhà khoa học, nhân lực trình độ cao; hình thành các khu đổi mới sáng tạo tại Long Thành, Nhơn Trạch; nghiên cứu thành lập Đại học Công nghệ quốc tế Đồng Nai và các tổ hợp giáo dục - đào tạo đại học quy mô lớn. Đây là cơ sở để phát triển kinh tế tri thức, công nghiệp công nghệ cao và xây dựng thành phố “Văn minh - Hiện đại - Hạnh phúc”.
Về mục tiêu, Đồng Nai xác định lộ trình: năm 2026 trở thành thành phố trực thuộc Trung ương; đến năm 2035 trở thành đô thị động lực mới của quốc gia; đến năm 2045 trở thành trung tâm hàng không hiện đại của khu vực châu Á - Thái Bình Dương; và tầm nhìn đến năm 2065 trở thành thành phố kết nối toàn cầu, có chất lượng sống và mức độ hạnh phúc cao.
Các nhiệm vụ trọng tâm tập trung vào hoàn thiện cơ chế, chính sách đặc thù; phát triển Cảng hàng không quốc tế Long Thành gắn với đô thị sân bay; phát triển hạ tầng giao thông và đô thị; xây dựng khu công nghiệp xanh, sinh thái, công nghệ cao; phát triển logistics, dịch vụ hàng không, đổi mới sáng tạo và nguồn nhân lực.
Các khâu đột phá tập trung vào khai thác hiệu quả sân bay Long Thành; hoàn thiện hạ tầng kết nối nội tỉnh, liên vùng và quốc tế; phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD); xây dựng đô thị thông minh, đô thị xanh, đô thị ven sông; chuyển đổi khu công nghiệp theo hướng sinh thái, công nghệ cao; phát triển du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, du lịch văn hóa; xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và thu hút nhân lực trình độ cao.
Khi các nguồn lực được kích hoạt đồng bộ, Đồng Nai sẽ khẳng định vai trò cực tăng trưởng của vùng Đông Nam Bộ, nâng cao năng lực cạnh tranh và đóng góp ngày càng lớn vào sự phát triển của đất nước.
Thu Hảo