Trong bối cảnh chuẩn bị cho cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân (HĐND) các cấp nhiệm kỳ 2026-2031, việc nắm vững tiêu chuẩn đại biểu trở thành yêu cầu then chốt. Đây là căn cứ giúp cử tri đánh giá ứng viên một cách khách quan, lựa chọn đúng những người có đủ phẩm chất, năng lực và uy tín để đại diện cho ý chí, nguyện vọng và lợi ích chính đáng của Nhân dân.
Tổng Bí thư Tô Lâm phát biểu chỉ đạo Hội nghị toàn quốc triển khai công tác bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026-2031. (Ảnh: DUY LINH - Nguồn: nhandan.vn)
Tiêu chuẩn pháp lý của người đại diện Nhân dân
Tiêu chuẩn đại biểu Quốc hội: Theo Điều 22 của Luật Tổ chức Quốc hội (Văn bản hợp nhất số 24/VBHN-VPQH, ngày 15/7/2020), đại biểu Quốc hội phải đáp ứng 5 nhóm tiêu chuẩn quan trọng:
1. Trung thành với Tổ quốc, Nhân dân và Hiến pháp; phấn đấu thực hiện công cuộc đổi mới, vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh.
1a. Có một quốc tịch là quốc tịch Việt Nam.
2. Có phẩm chất đạo đức tốt, cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư, gương mẫu chấp hành pháp luật; có bản lĩnh, kiên quyết đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí, mọi biểu hiện quan liêu, hách dịch, cửa quyền và các hành vi vi phạm pháp luật khác.
3. Có trình độ văn hóa, chuyên môn, có đủ năng lực, sức khỏe, kinh nghiệm công tác và uy tín để thực hiện nhiệm vụ đại biểu Quốc hội.
4. Liên hệ chặt chẽ với Nhân dân, lắng nghe ý kiến của Nhân dân, được Nhân dân tín nhiệm.
5. Có điều kiện tham gia hoạt động của Quốc hội.
Các đồng chí lãnh đạo tỉnh Đồng Nai tham dự trực tuyến Hội nghị toàn quốc triển khai công tác bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026-2031 tại điểm cầu Tỉnh ủy Đồng Nai. (Ảnh: Hồ Thảo - Nguồn baodongnai.com.vn)
Tiêu chuẩn đại biểu HĐND: Theo khoản 3, Điều 5 Luật Tổ chức chính quyền địa phương (Luật số 72/2025/QH15), đại biểu HĐND phải đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn sau:
a) Trung thành với Tổ quốc, Nhân dân và Hiến pháp, phấn đấu thực hiện công cuộc đổi mới, vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh;
b) Chỉ có một quốc tịch là quốc tịch Việt Nam;
c) Có phẩm chất đạo đức tốt, cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư, gương mẫu chấp hành pháp luật; có bản lĩnh, kiên quyết đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, mọi biểu hiện quan liêu, hách dịch, cửa quyền và các hành vi vi phạm pháp luật khác;
d) Có trình độ học vấn, chuyên môn, đủ năng lực, sức khỏe, kinh nghiệm công tác và uy tín để thực hiện nhiệm vụ đại biểu; có điều kiện tham gia các hoạt động của Hội đồng nhân dân;
đ) Cư trú hoặc công tác tại cơ quan, tổ chức, đơn vị, doanh nghiệp ở đơn vị hành chính mà mình là đại biểu Hội đồng nhân dân.
e) Liên hệ chặt chẽ với Nhân dân, lắng nghe ý kiến của Nhân dân, được Nhân dân tín nhiệm.
Tư tưởng Hồ Chí Minh về người được dân bầu
Trong buổi tiếp xúc cử tri vận động bầu cử Quốc hội khóa I ngày 5-1-1946 (trích theo Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, 2011, t.4, tr.166, 168), Người dạy rằng: “Làm việc nước bây giờ là hy sinh, là phấn đấu, quên lợi riêng mà nghĩ lợi chung. Những ai muốn làm quan cách mạng thì nhất định không nên bầu.” Với những người được cử tri giao phó trọng trách, Người căn dặn: “Những người trúng cử, sẽ phải ra sức giữ vững nền độc lập của Tổ quốc, ra sức mưu sự hạnh phúc cho đồng bào. Phải luôn luôn nhớ và thực hành câu: Vì lợi nước, quên lợi nhà; vì lợi chung, quên lợi riêng.”
Những lời dạy ấy khẳng định rõ: người đại biểu Nhân dân phải thực sự vì nước, vì dân, không mưu cầu địa vị hay lợi ích cá nhân. Đạo đức trong sáng chính là nền tảng để đại biểu hoàn thành nhiệm vụ, từ lắng nghe Nhân dân, phản ánh trung thực thực tiễn, đến tham gia xây dựng chính sách và giám sát việc thực thi pháp luật.
Lá phiếu của cử tri - quyết định người đủ tiêu chuẩn
Những tiêu chuẩn pháp lý và yêu cầu đạo đức theo tư tưởng Hồ Chí Minh chỉ thực sự phát huy giá trị khi được cử tri cân nhắc và vận dụng trong quá trình lựa chọn người đại diện cho mình. Danh sách ứng viên được giới thiệu qua các vòng hiệp thương dân chủ, khách quan theo Luật Bầu cử, nhưng quyền lựa chọn cuối cùng vẫn thuộc về cử tri - những người trực tiếp trao quyền lực nhà nước cho đại biểu thông qua lá phiếu.
Mỗi lá phiếu không chỉ là sự lựa chọn cá nhân, mà còn là một hình thức ủy quyền chính trị, gửi gắm niềm tin để người được bầu thay mặt Nhân dân quyết định những vấn đề hệ trọng của đất nước và địa phương. Vì vậy, cử tri cần đối chiếu ứng viên với các tiêu chuẩn đã được xác lập: bản lĩnh, đạo đức, lối sống, năng lực, sự gắn bó với Nhân dân và tinh thần “vì lợi nước, quên lợi nhà; vì lợi chung, quên lợi riêng”.
Khi đánh giá ứng viên trên những tiêu chuẩn đó, cử tri sẽ nhận diện rõ ai thật sự đủ phẩm chất và năng lực để đại diện cho mình trong các cơ quan dân cử. Những đại biểu như vậy sẽ góp phần xây dựng bộ máy chính quyền liêm chính, hiệu lực, vì dân. Ngược lại, lựa chọn cảm tính hoặc thiếu thông tin có thể ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống cộng đồng, bởi mọi quyết sách mà đại biểu ban hành hay biểu quyết sau khi trúng cử đều tác động lâu dài đến xã hội.
Một lá phiếu sáng suốt sẽ giúp lựa chọn đúng người đủ tiêu chuẩn thay mặt Nhân dân thực thi quyền lực nhà nước, đồng thời góp phần xây dựng, củng cố và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của Nhân dân, do Nhân dân và vì Nhân dân.
Thu Hảo