Từ ngày 01/7/2026, nhiều chính sách quan trọng trong lĩnh vực y tế chính thức có hiệu lực, nổi bật là Luật Phòng bệnh cùng các quy định mới về bảo hiểm y tế, khám sức khỏe định kỳ, hồ sơ sức khỏe điện tử, y tế cơ sở và chuyển đổi số. Đây là những chính sách có tác động sâu rộng đến người dân, cán bộ y tế và hệ thống chăm sóc sức khỏe trên cả nước.
Luật Phòng bệnh – Bước chuyển từ tư duy “chữa bệnh” sang “chủ động phòng bệnh”
Điểm nhấn nổi bật nhất là Luật Phòng bệnh 2025 chính thức có hiệu lực từ ngày 01/7/2026. Đây là đạo luật đầu tiên điều chỉnh toàn diện công tác phòng bệnh, khẳng định quan điểm “phòng bệnh là chính”, chuyển mạnh từ mô hình chăm sóc y tế chủ yếu dựa vào điều trị sang quản lý, chăm sóc sức khỏe chủ động cho người dân.
Luật quy định nhiều nội dung mới như tổ chức khám sức khỏe định kỳ cho người dân; quản lý sức khỏe theo vòng đời; xây dựng và sử dụng hồ sơ sức khỏe điện tử; tăng cường phòng, chống bệnh truyền nhiễm và bệnh không lây nhiễm; phát huy vai trò của y tế cơ sở, y tế dự phòng; đẩy mạnh truyền thông giáo dục sức khỏe và ứng dụng công nghệ số trong quản lý sức khỏe cộng đồng.
Tăng cường đầu tư cho y tế cơ sở
Một điểm mới đáng chú ý là việc ban hành các chính sách hỗ trợ đối với nhân viên y tế thôn, tổ dân phố và cô đỡ thôn, bản. Đây là lực lượng trực tiếp tham gia chăm sóc sức khỏe ban đầu, quản lý sức khỏe cộng đồng và triển khai các chương trình y tế tại cơ sở.
Theo khoản 1 Điều 7 Nghị định 192/2026/NĐ-CP, Chính phủ quy định trong thời gian công tác, nhân viên y tế thôn, tổ dân phố và cô đỡ thôn, bản được hỗ trợ hàng tháng. Khoản 2 Điều 7 quy định mức hỗ trợ hàng tháng đối với nhân viên y tế thôn, tổ dân phố và cô đỡ thôn, bản bằng 0,7 lần hoặc 0,5 lần so với mức lương cơ sở, cụ thể như sau:
Căn cứ vào đặc điểm, tình hình phát triển kinh tế – xã hội, nhu cầu thực tế và khả năng ngân sách của địa phương mà Uỷ ban nhân dân cấp tỉnh trình Hội đồng nhân dân cùng cấp để xác định cụ thể số lượng nhân viên y tế thôn, tổ dân phố và cô đỡ thôn, bản và quy định cụ thể mức hỗ trợ hàng tháng của nhân viên y tế thôn, tổ dân phố và cô đỡ thôn nhưng không thấp hơn mức hỗ trợ theo quy định.
Việc nâng cao chế độ hỗ trợ góp phần củng cố mạng lưới y tế cơ sở, nâng cao chất lượng công tác phòng bệnh, phát hiện sớm dịch bệnh và quản lý các bệnh không lây nhiễm ngay từ cộng đồng.
Nghị định 192/2026/NĐ-CP chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 15/7/2026.
Bổ sung quy định trường hợp được bồi thường khi sử dụng vắc xin trong chương trình tiêm chủng mở rộng
Điều 50 Nghị định 165/2026/NĐ-CP của Chính phủ quy định các trường hợp được bồi thường khi sử dụng vắc xin, sinh phẩm trong Chương trình tiêm chủng mở rộng, tiêm chủng chống dịch cụ thể:
Thứ nhất, các đối tượng thuộc diện tiêm chủng bắt buộc theo quy định tại khoản 1 Điều 28 Nghị định 165/2026/NĐ-CP phải tham gia tiêm chủng. Trong trường hợp tham gia tiêm chủng mà xảy ra tai biến ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe hoặc tính mạng thì được Nhà nước bồi thường.
Thứ hai, các trường hợp được Nhà nước bồi thường theo trường hợp thứ nhất, bao gồm: Người được tiêm chủng bị tai biến nặng sau khi tiêm chủng để lại di chứng dẫn đến khuyết tật; Người được tiêm chủng bị tử vong.
Điều 51 Nghị định 165/2026/NĐ-CP, Chính phủ quy định trường hợp người được tiêm chủng bị khuyết tật do tai biến nặng sau tiêm chủng thì được bồi thường bằng 30 lần mức lương cơ sở tại thời điểm giải quyết bồi thường.
Đối với trường hợp người được tiêm chủng tử vong, Nhà nước chi trả các khoản gồm chi phí mai táng theo quy định của pháp luật về bảo hiểm xã hội và khoản bù đắp tổn thất về tinh thần với mức 100 triệu đồng cho thân nhân của người bị thiệt hại.
Nghị định 165/2026/NĐ-CP chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2026.
Phụ nữ sinh đủ 2 con trước 35 tuổi được hỗ trợ tối thiểu 2 triệu đồng
Nghị định số 168/2026/NĐ-CP (hướng dẫn Luật Dân số), Chính phủ quy định mức hỗ trợ tài chính tối thiểu là 2.000.000 đồng/phụ nữ khi sinh con được áp dụng cho ba trường hợp cụ thể:
a- Phụ nữ dân tộc thiểu số rất ít người;
b- Phụ nữ ở tỉnh, thành phố có mức sinh dưới mức sinh thay thế;
c- Phụ nữ sinh đủ 02 con trước 35 tuổi.
Phụ nữ khi sinh con đồng thời thuộc các trường hợp trên thì được hưởng một mức hỗ trợ. Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã, phường, đặc khu (gọi chung là Uỷ ban nhân dân cấp xã) căn cứ thông tin từ hệ thống liên thông thủ tục đăng ký khai sinh, cơ sở dữ liệu quốc gia dân cư, ứng dụng định danh quốc gia (VNeID) và các cơ sở dữ liệu có sẵn để quyết định hỗ trợ kinh phí và thực hiện chi trả cho phụ nữ sinh con theo quy định trên cùng với thời điểm đăng ký khai sinh. Kinh phí hỗ trợ tài chính do ngân sách địa phương bảo đảm.
Các quy định trên có hiệu lực từ ngày 1/7/2026. Riêng trường hợp quy định tại b, c có hiệu lực thi hành từ ngày 1/1/2027.
Bên cạnh chính sách hỗ trợ tài chính khi sinh con, Nghị định 168/2026/NĐ-CP cũng quy định về chế độ nghỉ thai sản khi sinh con thứ hai. Theo đó, trường hợp sinh con thứ 2, lao động nữ được nghỉ thai sản 7 tháng; lao động nam được nghỉ 10 ngày làm việc khi vợ sinh con, nếu đáp ứng điều kiện hưởng chế độ thai sản theo quy định của pháp luật về bảo hiểm xã hội.
Ngoài ra, Nghị định quy định phụ nữ mang thai được khám và thực hiện các phương pháp sàng lọc trước sinh đủ 04 bệnh cơ bản: Hội chứng Down, hội chứng Edwards, hội chứng Patau, bệnh Thalassemia (tan máu bẩm sinh) (gói dịch vụ sàng lọc trước sinh). Trẻ sơ sinh được khám và thực hiện các phương pháp sàng lọc sơ sinh đủ 05 bệnh cơ bản: Suy giáp trạng bẩm sinh, thiếu men G6PD, tăng sản thượng thận bẩm sinh, khiếm thính bẩm sinh, bất thường tim bẩm sinh nặng (gói dịch vụ sàng lọc sơ sinh).
Mức hỗ trợ khám sàng lọc trước sinh được thanh toán theo thực tế nhưng tối đa không quá 900.000 đồng/trường hợp; sàng lọc sơ sinh tối đa không quá 600.000 đồng/trường hợp. Từ ngày 1/7 đến hết ngày 31/12/2026, chính sách này ưu tiên áp dụng cho phụ nữ mang thai và trẻ sơ sinh thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo, bảo trợ xã hội, người dân tại địa bàn đặc biệt khó khăn, vùng dân tộc thiểu số và miền núi, biên giới, hải đảo. Từ ngày 1/1/2027, tất cả phụ nữ mang thai và trẻ sơ sinh được hưởng hỗ trợ theo quy định.
Điều chỉnh mức lương cơ sở từ ngày 01/7/2026: Viên chức y tế được hưởng những chế độ gì?
Từ ngày 01/7/2026, mức lương cơ sở được điều chỉnh từ 2,34 triệu đồng lên 2,53 triệu đồng/tháng theo quy định tại Nghị định số 161/2026/NĐ-CP ngày 15/5/2026 của Chính phủ.
Theo đó, từ ngày 01/7/2026, mức lương cơ sở tăng thêm 190.000 đồng/tháng. Mức lương cơ sở là căn cứ để tính tiền lương theo hệ số đối với cán bộ, công chức, viên chức; đồng thời là cơ sở tính nhiều khoản phụ cấp, trợ cấp và các chế độ khác theo quy định của pháp luật.
Đối với ngành y tế, việc điều chỉnh này sẽ tác động trực tiếp đến thu nhập của hàng triệu cán bộ, viên chức và người lao động đang làm việc tại các cơ sở y tế công lập trên cả nước. Do đó, khi mức lương cơ sở tăng lên 2,53 triệu đồng/tháng, tiền lương của viên chức y tế cũng tăng tương ứng theo hệ số lương đang hưởng.
Bên cạnh tiền lương, việc tăng mức lương cơ sở cũng kéo theo việc điều chỉnh nhiều khoản phụ cấp được tính trên cơ sở mức lương này.
Đối với viên chức ngành y tế, các khoản chịu tác động gồm:
· Phụ cấp chức vụ lãnh đạo.
· Phụ cấp trách nhiệm theo nghề (nếu áp dụng theo quy định).
· Phụ cấp kiêm nhiệm.
· Phụ cấp công tác ở vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn.
· Một số khoản trợ cấp, chế độ và chính sách khác được tính theo mức lương cơ sở.
Đối với phụ cấp ưu đãi theo nghề của viên chức y tế, mức hưởng vẫn được xác định theo tỷ lệ phần trăm trên mức lương và phụ cấp theo quy định hiện hành. Vì tiền lương làm căn cứ tính phụ cấp tăng nên số tiền phụ cấp thực nhận cũng tăng tương ứng.
Trong bối cảnh ngành y tế đang tiếp tục đổi mới, nâng cao chất lượng dịch vụ và triển khai nhiều chính sách mới như Luật Phòng bệnh, chuyển đổi số và quản lý sức khỏe toàn dân, việc điều chỉnh mức lương cơ sở là sự quan tâm thiết thực của Đảng và Nhà nước đối với đội ngũ cán bộ, viên chức y tế.
Chính sách này không chỉ góp phần cải thiện thu nhập mà còn tạo thêm động lực để đội ngũ thầy thuốc, nhân viên y tế yên tâm công tác, nâng cao tinh thần trách nhiệm, tiếp tục cống hiến trong sự nghiệp chăm sóc, bảo vệ và nâng cao sức khỏe Nhân dân.
Bộ y tế đưa vắc xin HPV vào danh mục tiêm chủng bắt buộc
Theo Điều 3 Thông tư 13/2026/TT-BYT của Bộ Y tế quy định, từ ngày 1/7/2026 bệnh do vi rút HPV (Human Papilloma Virus) ở người thuộc danh mục bệnh phải sử dụng vắc xin, sinh phẩm trong tiêm chủng bắt buộc thông qua Chương trình tiêm chủng mở rộng. Danh mục bệnh phải sử dụng vắc xin, sinh phẩm trong tiêm chủng bắt buộc gồm:
1. Bệnh viêm gan vi rút B.
2. Bệnh lao.
3. Bệnh bạch hầu.
4. Bệnh ho gà.
5. Bệnh uốn ván.
6. Bệnh bại liệt.
7. Bệnh do Haemophilus influenzae týp b.
8. Bệnh sởi.
9. Bệnh rubella.
10. Bệnh viêm não Nhật Bản.
11. Bệnh tiêu chảy do vi rút Rota.
12. Bệnh do phế cầu.
13. Bệnh do vi rút HPV (Human Papilloma Virus) ở người.
14. Bệnh khác theo quy định của Bộ trưởng Bộ Y tế.
Ngoài ra, Thông tư 13/2026/TT-BYT cũng quy định việc tổ chức tiêm chủng thường xuyên, tiêm chủng bù liều, tiêm chủng chiến dịch chủ động và tiêm chủng chống dịch; chế độ thông tin, báo cáo về hoạt động tiêm chủng; việc quản lý đối tượng tiêm chủng và Hội đồng tư vấn chuyên môn đánh giá nguyên nhân tai biến nặng trong quá trình sử dụng vắc xin, sinh phẩm.
Quy định 103 bệnh bẩm sinh cần sàng lọc trước khi sinh
Thông tư 12/2026/TT-BYT của Bộ Y tế quy định danh mục 103 bệnh bẩm sinh được khuyến khích khám sàng lọc trước khi sinh và sơ sinh, được chia thành 2 nhóm chính:
Phụ lục I: Quy định 70 bệnh bẩm sinh khuyến khích khám sàng lọc trước khi sinh.
Phụ lục II: Quy định 33 bệnh bẩm sinh khuyến khích khám sàng lọc sơ sinh.
Thông tư này có hiệu lực kể từ ngày 01/7/2026./.
Bích Ngọc