Tình trạng trẻ chậm phát triển vận động đang có xu hướng gia tăng tại Đồng Nai. Các bác sĩ cảnh báo, nếu cha mẹ không kịp thời quan tâm đến những “mốc vàng” phát triển, trẻ có thể bỏ lỡ cơ hội hòa nhập bình thường, để lại hệ lụy nặng nề cho gia đình và xã hội.
Hành trình gian nan của những đứa trẻ đặc biệt
Chậm phát triển vận động là tình trạng trẻ không đạt các mốc quan trọng như lẫy, ngồi, bò, đứng, đi trong năm đầu đời. Những năm gần đây, tình trạng này xuất hiện ngày càng nhiều.
Kỹ thuật viên tập cho trẻ lật tại Khoa Vật lý trị liệu - Phục hồi chức năng - Y học cổ truyền, Bệnh viện Nhi đồng Đồng Nai
Tại Khoa Vật lý trị liệu – Phục hồi chức năng – Y học cổ truyền, Bệnh viện Nhi đồng Đồng Nai, trung bình mỗi ngày có khoảng 50 trẻ được can thiệp, trong đó số trẻ chậm phát triển vận động chiếm tỷ lệ khá lớn.
Bé L.T.H (6 tuổi, ngụ xã Trảng Bom) là trường hợp điển hình. Do bất thường nhiễm sắc thể, bé bị nhược cơ, chậm phát triển cả về trí tuệ lẫn thể chất. Suốt 5 năm gắn bó với bệnh viện, em mới chập chững đi được những bước đầu tiên. Chị T.T.N, mẹ bé chia sẻ: “Một tuổi mà con vẫn yếu như trẻ mới 3 tháng, không thể ngồi. Nhờ bác sĩ kiên trì tập luyện, giờ con đã đi được, dù chậm hơn rất nhiều so với bạn bè.”
Một bé khác là N.V.T (3 tuổi, ngụ P. Trấn Biên) bị cứng khớp bẩm sinh cũng đang được điều trị tại khoa. Khi mới sinh, nhiều khớp ở gối, bàn tay bị cứng, gần như bất động. Sau một năm trị liệu đều đặn, bé đã có thể đứng vững, mang lại hy vọng cho gia đình.
Theo BS Võ Hoài Thương - Phụ trách Khoa Vật lý trị liệu – Phục hồi chức năng – Y học cổ truyền, Bệnh viện Nhi đồng Đồng Nai, kỹ năng vận động ở trẻ được chia làm hai nhóm: vận động thô (các cơ lớn như tay, chân, vai) và vận động tinh (các cơ nhỏ như bàn tay, ngón tay). Trẻ có thể chậm ở một hoặc cả hai nhóm, ảnh hưởng đến khả năng phối hợp, điều khiển cơ thể.
Nguyên nhân và nguy cơ tiềm ẩn
BS Võ Hoài Thương cho biết, có ba nhóm nguyên nhân chính khiến trẻ bị chậm vận động. Thứ nhất là nhóm nguyên nhân trước sinh, do sức khỏe thai phụ kém, mắc bệnh rubella, tiểu đường, rối loạn tuyến giáp, hoặc tiếp xúc hóa chất độc hại, kim loại nặng… gây tổn thương não thai nhi. Thứ hai là nhóm nguyên nhân trong sinh như trẻ sinh non, ngạt, phải can thiệp sản khoa. Thứ ba là nhóm nguyên nhân sau sinh, như: trẻ bị vàng da nặng, viêm não, viêm màng não, chấn thương sọ não, hoặc thiếu oxy do bệnh hô hấp nặng.
Ngoài ra, bất thường di truyền như loạn sản sụn khiến tay chân ngắn, các bệnh lý bại não, loạn dưỡng cơ, dị tật cấu trúc cũng có thể khiến trẻ chậm phát triển. Trong đó, trẻ bại não thường cần thời gian can thiệp lâu nhất.
Các bác sĩ cảnh báo, nhiều phụ huynh chưa nhận thức được tầm quan trọng của việc phát hiện sớm. Nhiều người bỏ qua giai đoạn “vàng” là khoảng thời gian 3 năm đầu đời của trẻ khiến việc can thiệp kém hiệu quả, làm trẻ mất cơ hội hòa nhập.
Việc điều trị cho trẻ chậm vận động thường kéo dài từ vài tháng đến nhiều năm. Bên cạnh sự hướng dẫn của bác sĩ, sự kiên trì của cha mẹ là yếu tố quyết định. “Có những phụ huynh chỉ cần thấy con tự ngồi là dừng tập luyện, từ đó trẻ mất cơ hội phục hồi thêm. Nếu kiên trì, nhiều trẻ có thể vận động, sinh hoạt gần như bình thường” - BS Thương nhấn mạnh.
Can thiệp sớm - chìa khóa giúp trẻ phát triển
Các chuyên gia cho rằng, để phát hiện sớm, cha mẹ cần theo dõi chặt chẽ sự phát triển vận động của con. Trong đó, phụ huynh cần quan tâm một số dấu hiệu cảnh báo sau: trẻ 3 tháng tuổi nhưng không biết cầm nắm, khó kiểm soát đầu; 7 tháng tuổi chưa biết lẫy, không ngồi dậy khi có người hỗ trợ; 9 tháng tuổi không bò, hoặc bò nhưng tay chân không phối hợp; 12 – 18 tháng chưa đứng hay đi được nếu không có người giúp.
BS Thương khuyến cáo, phụ huynh cần quan sát kỹ các mốc phát triển của trẻ, khi thấy trẻ có những dấu hiệu trên, cần đưa con đi khám sớm để được can thiệp kịp thời. Đồng thời, kiên trì đồng hành trong suốt quá trình trị liệu. Đặc biệt, không được bỏ qua 3 năm đầu đời - giai đoạn trẻ dễ phục hồi nhất.
Tại Khoa Vật lý trị liệu - Phục hồi chức năng -Y học cổ truyền, Bệnh viện Nhi đồng Đồng Nai, các bác sĩ, kỹ thuật sẽ viên sẽ giúp trẻ tập lăn, lật, bò, ngồi, đứng, đi… phù hợp với từng lứa tuổi để trẻ sớm hòa nhập cuộc sống bình thường. Sự phối hợp giữa điều trị tại bệnh viện và tập luyện tại nhà sẽ giúp nâng cao hiệu quả điều trị.
Chậm phát triển vận động không chỉ làm trẻ thua thiệt trong học tập, sinh hoạt mà còn trở thành gánh nặng cho gia đình, xã hội. Phát hiện sớm, can thiệp đúng và sự kiên trì của cha mẹ chính là “chìa khóa vàng” giúp trẻ có cơ hội phát triển toàn diện.
Thiên Thanh