Mặc dù công tác phòng, chống lao đạt nhiều kết quả tích cực, bệnh lao vẫn là một trong những bệnh truyền nhiễm có gánh nặng lớn đối với sức khỏe cộng đồng. Theo các chuyên gia y tế, chủ động phát hiện sớm, điều trị đúng phác đồ và nâng cao nhận thức của người dân là những giải pháp then chốt để cắt đứt nguồn lây, hướng tới mục tiêu chấm dứt bệnh lao.
Nguồn lây bệnh lao vẫn hiện hữu trong cộng đồng
BS.CKI Hoàng Thi Thơ - Phó Giám đốc Bệnh viện Phổi Đồng Nai cho biết, bệnh lao hiện vẫn lưu hành khá phổ biến trên địa bàn tỉnh. Năm 2025, toàn tỉnh Đồng Nai (sau sáp nhập) ghi nhận 29.554 người nghi mắc lao đến khám, phát hiện 4.322 trường hợp mắc lao các thể. Trong đó có 3.035 bệnh nhân lao phổi có vi khuẩn, chiếm khoảng 70% tổng số ca mắc và là nguồn lây chủ yếu trong cộng đồng. Bên cạnh đó, toàn tỉnh còn ghi nhận 130 trường hợp lao kháng thuốc.
BS.CKI Hoàng Thi Thơ - Phó Giám đốc Bệnh viện Phổi Đồng Nai thăm khám cho bệnh nhân lao tại bệnh viện.
Theo BS Thơ, những con số trên cho thấy nguồn lây bệnh lao vẫn còn lớn, đòi hỏi ngành y tế tiếp tục tăng cường các giải pháp phát hiện sớm để hạn chế lây lan. Ngoài hoạt động khám và điều trị tại các cơ sở y tế, chương trình chống lao quốc gia đang đẩy mạnh sàng lọc chủ động đối với các nhóm có nguy cơ cao như người tiếp xúc gần với bệnh nhân lao, trẻ em, người mắc bệnh mạn tính, người suy giảm miễn dịch, người đang sinh sống tại các cơ sở giam giữ… Thông qua chiến lược “2X” gồm chụp X-quang phổi và xét nghiệm sinh học phân tử Xpert, nhiều trường hợp mắc lao đã được phát hiện ngay từ giai đoạn sớm.
Tuy nhiên, trên thực tế vẫn còn không ít người bệnh chỉ đến cơ sở y tế khi tổn thương phổi đã tiến triển nặng. Nguyên nhân chủ yếu là các triệu chứng ban đầu của bệnh như ho kéo dài, sốt nhẹ về chiều, mệt mỏi, sụt cân hoặc ra mồ hôi ban đêm khá giống với nhiều bệnh hô hấp thông thường nên người bệnh thường chủ quan. Đặc biệt, ở những người mắc bệnh nền như đái tháo đường, bệnh thận mạn…, triệu chứng có thể không điển hình, khiến việc phát hiện bệnh càng chậm trễ.
“Người dân không nên xem nhẹ những cơn ho kéo dài từ hai tuần trở lên hoặc các dấu hiệu bất thường về hô hấp. Càng phát hiện sớm thì khả năng điều trị khỏi càng cao, đồng thời hạn chế nguy cơ lây nhiễm cho người thân và cộng đồng”- BS Thơ khuyến cáo.
Phát hiện sớm, điều trị đúng để cắt đứt nguồn lây
Theo các chuyên gia, với sự phát triển của y học hiện nay, bệnh lao hoàn toàn có thể điều trị khỏi nếu được phát hiện kịp thời và tuân thủ đầy đủ phác đồ. Thậm chí, nhiều trường hợp được điều trị sớm có thể hồi phục hoàn toàn mà không để lại di chứng. Ngược lại, nếu phát hiện muộn, dù khỏi bệnh, người bệnh vẫn có nguy cơ phải đối mặt với các biến chứng lâu dài như xơ phổi, suy giảm chức năng hô hấp, giãn phế quản hoặc ho ra máu.
Một trong những thách thức hiện nay là tình trạng lao kháng thuốc. Đây là thể bệnh do vi khuẩn lao đột biến gene, làm giảm hoặc mất tác dụng của thuốc điều trị. Người mắc lao kháng thuốc phải điều trị trong thời gian dài, từ 6 tháng đến 24 tháng tùy từng phác đồ, với chi phí và nguy cơ biến chứng cao hơn nhiều so với lao thông thường.
Để hạn chế tình trạng này, BS Thơ nhấn mạnh người bệnh cần tuyệt đối tuân thủ nguyên tắc điều trị: dùng thuốc đúng liều, đúng thời gian, đủ thời gian và không tự ý bỏ thuốc khi thấy triệu chứng thuyên giảm. Việc điều trị không đầy đủ không chỉ khiến bệnh tái phát mà còn làm gia tăng nguy cơ xuất hiện các chủng vi khuẩn lao kháng thuốc.
Bên cạnh điều trị, việc phòng ngừa lây nhiễm trong gia đình cũng đóng vai trò đặc biệt quan trọng. Người bệnh cần đeo khẩu trang khi tiếp xúc với người khác, che miệng khi ho, không khạc nhổ bừa bãi, giữ nhà cửa thông thoáng, vệ sinh môi trường sống thường xuyên và hạn chế tiếp xúc gần với trẻ nhỏ, người cao tuổi hoặc người suy giảm miễn dịch trong giai đoạn còn khả năng lây.
Theo BS Thơ, một rào cản khác trong công tác phòng, chống lao là tâm lý e ngại và kỳ thị đối với người mắc bệnh. Thực tế, bệnh lao ngày nay không còn là “án tử” như trước đây. Với các kỹ thuật chẩn đoán hiện đại và thuốc điều trị hiệu quả, phần lớn bệnh nhân đều có thể chữa khỏi nếu phát hiện sớm. Vì vậy, người dân cần mạnh dạn đi khám khi có dấu hiệu nghi ngờ, đồng thời gia đình và cộng đồng cần chia sẻ, động viên để người bệnh yên tâm điều trị, đặc biệt là những người thuộc nhóm nguy cơ cao. Mỗi trường hợp được phát hiện và điều trị sớm không chỉ bảo vệ sức khỏe của bản thân mà còn góp phần giảm nguồn lây, tiến tới mục tiêu chấm dứt bệnh lao trên địa bàn tỉnh.
Thanh Tú