Công ước về quyền của người khuyết tật khẳng định người khuyết tật có quyền được tôn trọng, được tiếp cận bình đẳng với các dịch vụ thiết yếu và được tạo điều kiện tham gia đầy đủ vào đời sống xã hội. Trong lĩnh vực y tế, Công ước được cụ thể hóa bằng những giải pháp thiết thực như nâng cao khả năng tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe, phục hồi chức năng, phát hiện và can thiệp sớm, bảo đảm quyền lợi bảo hiểm y tế, đơn giản hóa thủ tục và tăng cường năng lực của đội ngũ y tế, qua đó góp phần xây dựng một hệ thống chăm sóc sức khỏe công bằng và không để ai bị bỏ lại phía sau.
Thực hiện Quyết định số 916/QĐ-TTg ngày 21/5/2026 của Thủ tướng Chính phủ về tăng cường thực thi hiệu quả Công ước về quyền của người khuyết tật và các khuyến nghị phù hợp của Ủy ban về quyền của người khuyết tật, Bộ Y tế đã xây dựng Kế hoạch triển khai với nhiều nhiệm vụ, giải pháp cụ thể.
Mục tiêu là nâng cao trách nhiệm của các đơn vị trong ngành Y tế và y tế địa phương; tăng cường phối hợp liên ngành, qua đó nâng cao mức độ thụ hưởng của người khuyết tật trong chăm sóc sức khỏe, y tế và bảo trợ xã hội.
Nâng cao khả năng tiếp cận dịch vụ y tế và phục hồi chức năng
Một trong những nhiệm vụ được đặt lên hàng đầu là tiếp tục nâng cao hiệu quả thực thi chính sách, pháp luật về người khuyết tật.
Trong lĩnh vực y tế, Kế hoạch yêu cầu cải thiện các dịch vụ chăm sóc sức khỏe, phục hồi chức năng, phát hiện sớm và can thiệp sớm cho người khuyết tật, trẻ em khuyết tật; đồng thời nâng cao nhận thức về quyền và sức khỏe sinh sản cho thanh thiếu niên khuyết tật.
Hoạt động phục hồi chức năng được triển khai tại các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh và thông qua mô hình phục hồi chức năng dựa vào cộng đồng. Các hoạt động phát hiện sớm, can thiệp sớm và dịch vụ hỗ trợ cá nhân, nhất là đối với trẻ em khuyết tật, tiếp tục được hướng dẫn, củng cố nhằm tăng cơ hội can thiệp kịp thời và nâng cao chất lượng cuộc sống.
Bên cạnh đó, Kế hoạch đặt ra yêu cầu quy định cụ thể về cơ sở vật chất, trang thiết bị, phương tiện kỹ thuật và đội ngũ cán bộ, hướng tới bảo đảm người khuyết tật có thể tiếp cận thuận lợi hơn với các dịch vụ y tế.
Hướng tới thuận lợi hơn trong khám chữa bệnh bảo hiểm y tế
Một nội dung đáng chú ý là nghiên cứu, rà soát và đề xuất chính sách bảo hiểm y tế chi trả đối với dụng cụ chỉnh hình, chân tay giả, máy trợ thính và thiết bị hỗ trợ di chuyển dành cho người khuyết tật.
Kế hoạch cũng định hướng xây dựng hệ thống dữ liệu liên thông giữa mã số định danh người khuyết tật và thẻ bảo hiểm y tế, tạo thuận lợi cho việc tra cứu thông tin, đồng thời góp phần bảo đảm quyền lợi của người khuyết tật khi khám bệnh, chữa bệnh.
Trong giai đoạn 2026–2030, ngành Y tế tiếp tục thực hiện cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính trong khám chữa bệnh bảo hiểm y tế đối với người khuyết tật, đặc biệt tại cấp ban đầu, phù hợp với lộ trình và các chính sách có liên quan.
Nâng cao năng lực của đội ngũ y tế
Để người khuyết tật được phục vụ phù hợp với nhu cầu và quyền lợi của mình, Kế hoạch xác định việc xây dựng tài liệu, tổ chức tập huấn cho y, bác sĩ, cán bộ làm công tác bảo hiểm y tế và nhân viên hỗ trợ tại các cơ sở y tế.
Nội dung tập huấn tập trung vào kiến thức, kỹ năng đặc thù và các quyền lợi ưu tiên dành cho người khuyết tật theo quy định của pháp luật; trong đó lưu ý tới các khu vực vùng sâu, vùng xa và vùng đồng bào dân tộc thiểu số.
Cùng với đội ngũ y tế, năng lực của cán bộ làm công tác người khuyết tật, cán bộ công tác xã hội, nhất là tại cấp xã và khu vực nông thôn, cũng được chú trọng thông qua đào tạo, chuẩn hóa nghiệp vụ và kỹ năng quản lý trường hợp.
Bảo vệ người khuyết tật, đặc biệt là trẻ em
Kế hoạch yêu cầu tăng cường các biện pháp bảo vệ trẻ em khuyết tật trước mọi hình thức bạo lực, lạm dụng và bóc lột, đặc biệt tại các cơ sở chăm sóc tập trung và trong gia đình.
Đồng thời, nghiên cứu xây dựng cơ chế giám sát, theo dõi, tư vấn và hỗ trợ các gia đình có trẻ em khuyết tật, gia đình nhận nuôi trẻ khuyết tật; tăng cường các hướng dẫn chuyên môn về chăm sóc và hỗ trợ người khuyết tật.
Đối với các cơ sở nuôi dưỡng người khuyết tật thần kinh, tâm thần hoặc khuyết tật trí tuệ, Kế hoạch đặt ra yêu cầu xây dựng cơ chế giám sát nhằm bảo vệ quyền của người khuyết tật trong quá trình chăm sóc và điều trị.
Ứng dụng công nghệ, hoàn thiện dữ liệu và tăng cường giám sát
Một giải pháp quan trọng khác là tăng cường ứng dụng khoa học, công nghệ trong công tác người khuyết tật, trong đó có xây dựng, vận hành cơ sở dữ liệu về người khuyết tật và hệ thống báo cáo điện tử.
Dữ liệu về người khuyết tật, đặc biệt là trẻ em, sẽ được chú trọng theo các tiêu chí như loại khuyết tật, giới tính, độ tuổi và mức độ tiếp cận các dịch vụ y tế, giáo dục, bảo trợ xã hội để phục vụ công tác hoạch định chính sách.
Song song đó, công tác kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình được tăng cường. Hiệu quả thực hiện chính sách được định hướng đánh giá thông qua những tiêu chí cụ thể như tỷ lệ người khuyết tật tiếp cận dịch vụ hỗ trợ, thời gian xử lý hồ sơ và mức độ hài lòng của người sử dụng dịch vụ.
Đẩy mạnh truyền thông và hợp tác quốc tế
Kế hoạch cũng yêu cầu tăng cường tuyên truyền, phổ biến Công ước về quyền của người khuyết tật, pháp luật Việt Nam và các khuyến nghị phù hợp của Ủy ban về quyền của người khuyết tật thông qua hội nghị, hội thảo, tập huấn và các chương trình truyền thông.
Bên cạnh đó, Việt Nam tiếp tục mở rộng hợp tác, trao đổi kinh nghiệm với các quốc gia và tổ chức quốc tế; nghiên cứu những mô hình tốt, tiếp nhận hỗ trợ kỹ thuật phù hợp và tăng cường thực hiện các sáng kiến quốc tế liên quan đến quyền của người khuyết tật.
Việc triển khai đồng bộ các nhiệm vụ, giải pháp không chỉ nhằm thực hiện các cam kết quốc tế của Việt Nam mà quan trọng hơn là từng bước tạo môi trường y tế dễ tiếp cận, công bằng và phù hợp hơn với nhu cầu của người khuyết tật.
Đối với ngành Y tế, bảo đảm quyền của người khuyết tật phải được thể hiện bằng những hành động cụ thể: từ phát hiện sớm, can thiệp sớm, phục hồi chức năng, thuận lợi trong khám chữa bệnh, bảo đảm quyền lợi bảo hiểm y tế đến thái độ phục vụ, khả năng tiếp cận cơ sở y tế và chất lượng dịch vụ. Qua đó góp phần để người khuyết tật được chăm sóc sức khỏe, hòa nhập cộng đồng và tham gia bình đẳng vào đời sống xã hội./.
Bích Ngọc