Kế hoạch tổng thể triển khai Chương trình trợ giúp người khuyết tật giai đoạn 2026-2030 đặt mục tiêu không chỉ nâng cao khả năng tiếp cận các dịch vụ y tế, giáo dục, việc làm mà còn tạo dựng môi trường không rào cản, giúp người khuyết tật sống độc lập, tham gia bình đẳng và phát huy khả năng của mình trong xã hội.
Ngày 11/8/2026, Bộ Y tế ban hành Quyết định 2559/QĐ-BYT về Kế hoạch tổng thể thực hiện Chương trình trợ giúp người khuyết tật giai đoạn 2026-2030, trên phạm vi toàn quốc. Kế hoạch cụ thể hóa các mục tiêu của Chương trình trợ giúp người khuyết tật giai đoạn 2021-2030, đồng thời tăng cường thực hiện Công ước của Liên hợp quốc về quyền của người khuyết tật và các khuyến nghị liên quan.
Điểm đáng chú ý là Kế hoạch không nhìn người khuyết tật chỉ từ góc độ cần được chăm sóc, hỗ trợ, mà hướng mạnh tới bảo đảm quyền, tạo cơ hội và thúc đẩy sự tham gia bình đẳng. Mục tiêu chung đến năm 2030 là cải thiện chất lượng cuộc sống, xây dựng môi trường không rào cản, bảo đảm quyền lợi hợp pháp và hỗ trợ người khuyết tật phát huy khả năng của mình.
Những con số cho thấy một cách tiếp cận toàn diện
Kế hoạch đặt ra nhiều chỉ tiêu cụ thể, gắn trực tiếp với những nhu cầu thiết yếu trong cuộc sống.
Trong lĩnh vực y tế và chăm sóc sức khỏe, mỗi năm khoảng 90% người khuyết tật được tiếp cận các dịch vụ y tế; ít nhất 80% trẻ em từ sơ sinh đến 6 tuổi được sàng lọc, phát hiện sớm khuyết tật bẩm sinh, rối loạn phát triển và được can thiệp sớm; khoảng 70.000 trẻ em và người khuyết tật được phẫu thuật chỉnh hình, phục hồi chức năng và cung cấp dụng cụ trợ giúp phù hợp.
Trong giáo dục và đào tạo nghề, mục tiêu là 90% trẻ khuyết tật ở độ tuổi mầm non và phổ thông được tiếp cận giáo dục; 300.000 người khuyết tật có nhu cầu, đủ điều kiện được hỗ trợ đào tạo nghề. Kế hoạch cũng dự kiến hỗ trợ đầu tư cho 6 cơ sở giáo dục nghề nghiệp chuyên biệt tại 6 vùng trong cả nước.
Ở lĩnh vực việc làm và sinh kế, 100% người khuyết tật có nhu cầu và đủ điều kiện được hướng dẫn, hỗ trợ vay vốn ưu đãi để tự tạo việc làm, khởi nghiệp hoặc phát triển sản xuất.
Kế hoạch cũng đặt mục tiêu 100% công trình xây dựng mới bảo đảm điều kiện tiếp cận đối với người khuyết tật; 50% công trình cũ được cải tạo, nâng cấp các hạng mục tiếp cận. Người khuyết tật có nhu cầu tham gia giao thông sẽ từng bước được tiếp cận phương tiện và dịch vụ giao thông phù hợp. Đây là những mục tiêu có ý nghĩa thiết thực, bởi một xã hội hòa nhập không thể chỉ được đo bằng chính sách hỗ trợ mà còn phải được thể hiện trong từng con đường, tòa nhà, trường học, bệnh viện và phương tiện giao thông.
Từ “y tế - chăm sóc” sang “xã hội - hòa nhập”
Một trong những điểm nổi bật của Kế hoạch là thay đổi cách nhìn về trợ giúp người khuyết tật.
Kế hoạch yêu cầu đa dạng hóa truyền thông để tạo chuyển biến trong nhận thức xã hội, chuyển từ cách tiếp cận “y tế - chăm sóc” sang “xã hội - hòa nhập”; hướng tới loại bỏ định kiến, giảm bất bình đẳng, mở rộng cơ hội và trao quyền cho người khuyết tật để họ đóng góp bình đẳng vào sự phát triển của xã hội.
Cần xây dựng môi trường không rào cản đảm bảo quyền lợi hợp pháp của người khuyết tật (Ảnh minh họa do AI tạo).
Điều này cũng được thể hiện rất rõ trong yêu cầu về truyền thông. Nội dung và phương pháp truyền thông phải phù hợp với từng nhóm đối tượng; các sản phẩm truyền thông cần sử dụng ngôn ngữ ký hiệu, phụ đề, chữ nổi Braille hoặc các định dạng số dễ tiếp cận, dễ đọc, dễ hiểu, để người có các dạng khuyết tật khác nhau đều có thể tiếp nhận thông tin.
Đây là một điểm tiến bộ quan trọng: không chỉ đưa thông tin đến người khuyết tật, mà phải làm cho thông tin thực sự có thể tiếp cận được với họ.
Chăm sóc sức khỏe ngay từ sớm, gần người dân hơn
Đối với ngành y tế, Kế hoạch mở rộng trọng tâm từ điều trị, phục hồi chức năng sang phát hiện sớm, can thiệp sớm và chăm sóc liên tục tại cộng đồng.
Các nhiệm vụ bao gồm phát hiện sớm khiếm khuyết trước sinh và ở trẻ sơ sinh; phát triển mạng lưới tầm soát, can thiệp sớm, phục hồi chức năng, phẫu thuật chỉnh hình và cung cấp dụng cụ trợ giúp. Đặc biệt, Kế hoạch đề ra việc nâng cao chất lượng phục hồi chức năng dựa vào cộng đồng, hướng dẫn gia đình kỹ năng phục hồi chức năng tại nhà và ứng dụng công nghệ thông tin để lập hồ sơ quản lý sức khỏe điện tử cho người khuyết tật tại trạm y tế xã, phường, đặc khu.
Cách làm này giúp hoạt động hỗ trợ tiến gần hơn tới nơi người khuyết tật sinh sống, đồng thời tăng vai trò của gia đình, cộng đồng và y tế cơ sở.
Không để người khuyết tật bị bỏ lại phía sau trong dịch bệnh và thiên tai
Một điểm đáng chú ý khác là lần đầu tiên vấn đề phòng, chống dịch bệnh và giảm nhẹ rủi ro thiên tai được đặt thành một nhóm nhiệm vụ riêng trong Kế hoạch.
Cán bộ làm công tác trợ giúp người khuyết tật, bản thân người khuyết tật và các tổ chức của người khuyết tật sẽ được nâng cao năng lực ứng phó. Kế hoạch cũng yêu cầu nghiên cứu, nhân rộng các mô hình lồng ghép người khuyết tật trong phòng, chống dịch bệnh và thiên tai; ứng dụng công nghệ, thiết bị chuyên dụng để người khuyết tật có thể tiếp nhận cảnh báo sớm trong các tình huống khẩn cấp.
Đây là cách tiếp cận rất thiết thực, bởi trong dịch bệnh, bão lũ hay các tình huống khẩn cấp, người khuyết tật có thể gặp nhiều rào cản hơn trong tiếp nhận thông tin, di chuyển và tiếp cận dịch vụ.
Công nghệ mở thêm cánh cửa hòa nhập
Kế hoạch dành một nhóm nhiệm vụ riêng cho việc hỗ trợ người khuyết tật tiếp cận và sử dụng công nghệ thông tin, truyền thông. Không chỉ dừng ở việc xây dựng các cổng thông tin dễ tiếp cận, Kế hoạch còn hướng tới phát triển các giải pháp giáo dục, đào tạo trực tuyến và công nghệ hỗ trợ người khuyết tật hòa nhập cộng đồng, nâng cao chất lượng cuộc sống.
Cùng với đó là hỗ trợ thiết bị trợ giúp như xe lăn, máy trợ thính, chân giả, tay giả; nghiên cứu mô hình “cây gậy trắng” chỉ dẫn thông minh và các mô hình sống độc lập, kết nối người khuyết tật với đào tạo nghề, việc làm và sinh kế.
Sự thay đổi không chỉ đến từ ngành Y tế
Một điểm mạnh của Kế hoạch là xác định rõ trách nhiệm của nhiều ngành, nhiều cấp và toàn xã hội. Bộ Y tế là cơ quan chủ trì, nhưng UBND các tỉnh, thành phố có trách nhiệm xây dựng kế hoạch hằng năm, chủ động bố trí ngân sách, nhân lực và lồng ghép các nguồn lực để thực hiện. Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức thành viên, các hội của người khuyết tật, doanh nghiệp và các tổ chức liên quan cũng được xác định là những lực lượng tham gia.
Đặc biệt, trong nhiệm vụ truyền thông, Trung tâm Truyền thông - Giáo dục sức khỏe Trung ương được xác định cùng Cục Bảo trợ xã hội, Báo Sức khỏe và Đời sống và các địa phương tham gia xây dựng kế hoạch, chương trình và sản phẩm truyền thông về trợ giúp người khuyết tật.
Có thể nói, Kế hoạch trợ giúp người khuyết tật giai đoạn 2026-2030 không chỉ là một kế hoạch hỗ trợ. Quan trọng hơn, đây là một bước chuyển trong cách tiếp cận: từ chăm sóc sang trao quyền, từ hỗ trợ riêng lẻ sang hòa nhập, từ tháo gỡ từng khó khăn sang xây dựng một môi trường xã hội không rào cản.
Nếu được triển khai đồng bộ, những mục tiêu cụ thể của Kế hoạch sẽ góp phần để người khuyết tật không chỉ được chăm sóc tốt hơn, mà còn có thêm cơ hội học tập, làm việc, đi lại, tiếp cận thông tin, tham gia đời sống xã hội và sống một cuộc sống độc lập, có phẩm giá và bình đẳng hơn.
Nguồn: Trung tâm Truyền thông - Giáo dục sức khỏe Trung ương