Đau mới đi khám, mệt mới đo huyết áp, bệnh nặng mới đến bệnh viện - cách chăm sóc này khiến không ít gia đình luôn ở thế bị động trước bệnh tật của người cao tuổi. Trong bối cảnh Đồng Nai có hơn 530.000 người từ 60 tuổi trở lên, chăm sóc sức khỏe người cao tuổi cần chuyển từ chữa bệnh sang chủ động phòng bệnh, quản lý bệnh mạn tính, duy trì vận động và chăm lo đời sống tinh thần. Bởi sống lâu chỉ thực sự có ý nghĩa khi đi cùng những năm tháng sống khỏe, sống vui và có ích.
Không chỉ chăm sóc khi đổ bệnh
Không ít gia đình vẫn xem chăm sóc sức khỏe người cao tuổi là đưa cha mẹ, ông bà đi khám khi đau ốm, mua thuốc khi bệnh tái phát hoặc nhập viện khi bệnh trở nặng. Trong khi đó, nhiều vấn đề sức khỏe nếu được phát hiện sớm, theo dõi thường xuyên có thể được kiểm soát tốt hơn.
Khám mắt cho người cao tuổi tại xã Lộc Tân trong đợt khám sức khỏe toàn dân ngày 12-7-2026.
Tuổi già khỏe mạnh không chỉ được đo bằng số năm sống mà còn ở khả năng tự đi lại, tự chăm sóc bản thân, kiểm soát bệnh mạn tính, duy trì vận động và giữ đời sống tinh thần ổn định.
Thành phố Đồng Nai hiện có hơn 530.000 người cao tuổi, chiếm khoảng 12% dân số. Tuổi thọ trung bình đạt 76,6 tuổi, trong khi tổng tỷ suất sinh còn 1,79 con/phụ nữ. Sau 5 năm triển khai chương trình chăm sóc sức khỏe người cao tuổi, mạng lưới chăm sóc sức khỏe đã được hình thành tại 100% xã, phường; khoảng 70% người cao tuổi được khám sức khỏe định kỳ hằng năm và 88% được phát hiện, điều trị, quản lý các bệnh không lây nhiễm. Hàng chục nghìn lượt người cao tuổi được khám, sàng lọc tại cộng đồng.
Tuy nhiên, một bộ phận người cao tuổi vẫn chưa duy trì thói quen khám sức khỏe định kỳ, chỉ tìm đến cơ sở y tế khi xuất hiện triệu chứng. Người sống một mình, khó đi lại, ở vùng sâu, vùng xa hoặc hạn chế điều kiện tiếp cận dịch vụ y tế vẫn cần được quan tâm.
Theo ThS. Lương Quỳnh Trang, Trưởng phòng Dân số, chăm sóc sức khỏe người cao tuổi cần chuyển từ bị động sang chủ động. Thay vì chờ đến khi mắc bệnh mới điều trị, người cao tuổi cần được theo dõi sức khỏe thường xuyên, duy trì vận động, ăn uống hợp lý và tham gia các hoạt động cộng đồng.
Phát hiện bệnh sớm, quản lý tốt bệnh mạn tính và duy trì khả năng tự chăm sóc không chỉ giúp hạn chế biến chứng mà còn giảm sự phụ thuộc vào người thân và áp lực điều trị cho hệ thống y tế.
Gia đình, cộng đồng cùng chăm sóc
Chăm sóc sức khỏe người cao tuổi không chỉ là kiểm soát huyết áp, đường huyết hay các chỉ số bệnh lý. Một người có thể kiểm soát tốt bệnh mạn tính nhưng vẫn cảm thấy cuộc sống thiếu ý nghĩa nếu sống cô đơn, ít giao tiếp và không có điều kiện vận động. Sức khỏe thể chất vì thế cần đi cùng sức khỏe tinh thần.
Gia đình là nơi đầu tiên có thể tạo ra sự thay đổi. Một cuộc gọi hỏi thăm, bữa ăn phù hợp, lời nhắc uống thuốc đúng giờ, một buổi đi bộ cùng cha mẹ hay việc đưa người thân đi khám định kỳ đều là những việc đơn giản nhưng có ý nghĩa.
Người cao tuổi tại phường Đồng Xoài đi bộ rèn luyện sức khỏe.
Ở cộng đồng, các mô hình sinh hoạt, vận động cũng tạo thêm cơ hội để người cao tuổi duy trì sức khỏe và giao tiếp xã hội. Năm 2025, toàn thành phố có 1.542 câu lạc bộ người cao tuổi, trong đó 1.520 câu lạc bộ có nội dung liên quan đến chăm sóc sức khỏe.
Các câu lạc bộ không thay thế cơ sở y tế nhưng tạo môi trường để người cao tuổi vận động, giao lưu, chia sẻ và gắn kết ngay tại nơi cư trú. Một buổi tập dưỡng sinh, đi bộ hay chơi thể thao phù hợp có thể giúp họ duy trì sự năng động, hạn chế thu mình và có thêm động lực chăm sóc bản thân.
Bà Đ.T.H., một người cao tuổi sống tại phường Bình Phước, cho biết trước đây bà nghĩ lớn tuổi thì nên nghỉ ngơi ở nhà. Nhưng càng ít vận động, cơ thể càng uể oải, tinh thần cũng nặng nề. Từ khi tham gia nhóm đi bộ gần nhà, bà có thêm bạn bè, duy trì vận động và cảm thấy khỏe khoắn, vui vẻ hơn.
Từ những hoạt động như vậy, việc chăm sóc sức khỏe người cao tuổi được mở rộng từ gia đình, cơ sở y tế đến cộng đồng. Người cao tuổi vừa được chăm sóc khi có bệnh, vừa có thêm điều kiện duy trì sức khỏe và sự gắn kết xã hội.
Chăm sóc thực chất thay vì chỉ mở rộng độ bao phủ
Chương trình chăm sóc sức khỏe người cao tuổi giai đoạn 2026-2030 của Đồng Nai đặt mục tiêu ít nhất 90% người cao tuổi được phát hiện, điều trị và quản lý các bệnh không lây nhiễm; 90% người cao tuổi có khả năng tự chăm sóc được cung cấp kiến thức, kỹ năng tự chăm sóc; 100% người cao tuổi không có khả năng tự chăm sóc được gia đình và cộng đồng chăm sóc.
Để đạt mục tiêu này, y tế cơ sở cần trở thành nơi theo dõi sức khỏe lâu dài của người cao tuổi. Mỗi lần khám không chỉ dừng ở phát hiện bệnh, kê đơn, cấp thuốc mà cần gắn với hồ sơ sức khỏe, theo dõi diễn biến bệnh, nhắc lịch tái khám và hướng dẫn cách tự chăm sóc phù hợp.
Cùng với đó là sự quan tâm đến những người cao tuổi yếu thế như người sống một mình, người khuyết tật, người mắc nhiều bệnh mạn tính, người không có khả năng tự chăm sóc hoặc sống ở những địa bàn khó tiếp cận dịch vụ y tế.
Ngành Y tế Đồng Nai đang triển khai nhiều hoạt động hỗ trợ như hỗ trợ mua thẻ bảo hiểm y tế cho người từ 70 đến dưới 75 tuổi ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi; thành lập điểm chăm sóc sức khỏe ban ngày tại các trạm y tế; tổ chức khám sức khỏe toàn dân, chăm sóc sức khỏe ban đầu cho người cao tuổi tại nơi cư trú và truyền thông lồng ghép các hoạt động chăm sóc sức khỏe.
Những giải pháp này hướng đến thích ứng với quá trình già hóa dân số. Tuy nhiên, hiệu quả không chỉ nằm ở số người được khám hay số bệnh được phát hiện, mà còn ở việc người cao tuổi có được theo dõi sức khỏe thường xuyên, duy trì khả năng tự chăm sóc và tiếp tục sống chủ động trong cộng đồng.
Nếu chăm sóc sức khỏe chỉ bắt đầu khi có bệnh, gia đình và hệ thống y tế sẽ luôn ở thế chạy theo bệnh tật. Ngược lại, nếu bắt đầu từ một lần khám định kỳ, một hồ sơ sức khỏe được theo dõi, một bữa ăn hợp lý, một buổi vận động hay sự đồng hành của con cháu, việc chăm sóc sẽ chủ động và liên tục hơn.
Mục tiêu cuối cùng không chỉ là kéo dài tuổi thọ mà còn kéo dài những năm tháng sống khỏe, sống vui và sống có ích. Khi người cao tuổi vẫn có thể tự chăm sóc bản thân, duy trì các mối quan hệ và tham gia vào đời sống gia đình, cộng đồng, đó cũng là lúc chất lượng tuổi già được nâng lên.
Thanh Hiển