Viêm não vi rút là bệnh nguy hiểm do nhiều loại vi rút gây ra, trong đó có viêm não Nhật Bản (VNNB). Bệnh xuất hiện quanh năm và thường có xu hướng tăng cao vào các tháng mùa hè.
Sự nguy hiểm của bệnh VNNB
Bệnh VNNB được phát hiện lần đầu tiên tại Nhật Bản khi gây dịch ở nước này với số người mắc và tử vong rất cao. Năm 1935 các nhà khoa học Nhật Bản đã tìm ra căn nguyên gây bệnh là một loại vi rút được đặt tên là vi rút Viêm não Nhật Bản và từ đó tên bệnh cũng được gọi là viêm não Nhật Bản.
Ở Việt Nam, bệnh VNNB được ghi nhận lần đầu tiên vào năm 1952. Bệnh VNNB lưu hành trong cả nước, nhiều nhất ở các tỉnh đồng bằng và trung du miền Bắc. Các ổ dịch phần lớn tập trung ở những vùng trồng nhiều lúa nước kết hợp với chăn nuôi lợn hoặc vùng trung du bán sơn địa có trồng nhiều hoa quả và nuôi lợn.
Bệnh VNNB thường gây tổn thương sâu ở não, để lại nhiều di chứng nặng nề về thần kinh và có tỷ lệ tử vong cao, dao động từ 20 - 30%, đối với các trường hợp sống sót, có khoảng 30 - 50% bệnh nhân phải gánh chịu các di chứng thần kinh và tâm thần mạn tính.
Người dân cần tích cực phát quang bụi rậm, khơi thông cống rãnh để loại bỏ nơi sinh sản của muỗi.
Bên cạnh đó, bệnh có đường lây truyền đa dạng, có thể lây nhiễm qua côn trùng (muỗi) đốt, lây qua đường tiêu hóa hoặc qua đường hô hấp.
Bệnh VNNB có thể xảy ra quanh năm nhưng mùa dịch thường bắt đầu vào các tháng mùa hè, đỉnh điểm dịch vào các tháng 5, 6, 7. Nguyên nhân chính vì đây là mùa thuận lợi cho muỗi truyền bệnh phát triển và cũng là mùa có nhiều loài hoa quả chín thu hút chim từ rừng về mang theo mầm bệnh từ nơi hoang dã rồi từ đó lây sang đàn lợn, gia súc gần người và sau đó lây sang cho người.
Đối tượng có nguy cơ mắc bệnh VNNB
Tất cả mọi người, mọi lứa tuổi nếu chưa có miễn dịch với vi rút viêm não Nhật Bản đều có thể bị mắc bệnh, tuy nhiên bệnh chủ yếu thường gặp ở trẻ em dưới 15 tuổi. Người lớn cũng có nguy cơ mắc bệnh do chưa từng được tiêm chủng trước dây và có thể bị nhiễm vi rút khi đi du lịch, lao động, công tác vào vùng lưu hành bệnh VNNB.
Biểu hiện của bệnh VNNB
Bệnh thường có biểu hiện rất cấp tính bao gồm sốt cao đột ngột, nhức đầu, nôn mửa; rối loạn tinh thần ở các mức độ khác nhau như vật vã mê sảng hoặc li bì, lú lẫn, hôn mê kèm theo co giật, cử động bất thường hoặc bị liệt.
Biện pháp phòng bệnh VNNB
Hiện nay thời tiết tại Đồng Nai đang là mùa mưa, thuận lợi cho muỗi truyền bệnh phát triển và cũng là mùa có nhiều loài hoa quả chín thu hút chim từ rừng về mang theo mầm bệnh từ nơi hoang dã. Đây là điều kiện thuận lợi cho bệnh VNNB lây lan và phát triển. Do đó, người dân cần chủ động thực hiện các biện pháp phòng bệnh sau:
Thực hiện tốt vệ sinh nhà ở sạch sẽ, dọn dẹp chuồng trại chăn nuôi để hạn chế nơi trú đậu của muỗi; dời chuồng gia súc ra xa nhà; tích cực phát quang bụi rậm, khơi thông cống rãnh và loại bỏ các ổ bọ gậy/lăng quăng.
Thực hiện tốt vệ sinh cá nhân, thường xuyên rửa tay với xà phòng; đảm bảo an toàn thực phẩm, thực hiện nguyên tắc ăn chín, uống chín.
Khi ngủ cần mắc màn kể cả ban ngày; thường xuyên sử dụng các biện pháp xua muỗi, diệt muỗi bằng nhang, phun thuốc; không để trẻ em vui chơi gần khu vực chuồng trại gia súc.
Thực hiện tốt việc cách ly cũng như hạn chế tối đa tiếp xúc với người bệnh; bảo đảm đeo khẩu trang đúng quy định khi chăm sóc người bệnh.
Đặc biệt là tiêm vắc xin viêm não Nhật Bản đầy đủ và đúng lịch. Đây là biện pháp phòng bệnh quan trọng và hiệu quả nhất. Nếu chỉ tiêm 1 mũi vắc xin thì chưa có hiệu lực bảo vệ, nếu tiêm đủ 2 mũi vắc xin hiệu lực bảo vệ đạt trên 80%, tiêm đủ 3 mũi vắc xin hiệu lực bảo vệ đạt 90-95% trong khoảng 3 năm. Do đó, các bậc phụ huynh cần chủ động đưa con em đi tiêm vắc xin viêm não Nhật Bản đầy đủ, đúng lịch với 3 liều cơ bản như sau:
Mũi 1: Khi trẻ vừa đủ 12 tháng tuổi.
Mũi 2: Sau mũi 1 từ 1 đến 2 tuần.
Mũi 3: Cách mũi 2 là 1 năm. Sau đó, cứ mỗi 3 - 4 năm tiến hành tiêm nhắc lại một lần cho đến khi trẻ qua 15 tuổi.
BS. Hồ Thị Hồng