Mặc dù số ca mắc sốt rét tại Đồng Nai đã giảm mạnh trong những năm gần đây, công tác loại trừ bệnh vẫn đối mặt với nhiều khó khăn. Nguyên nhân chủ yếu đến từ tình trạng dân di biến động, tập quán đi rừng ngủ rẫy và nguy cơ gia tăng các ca bệnh ngoại lai. Điều này đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của ngành y tế cùng với ý thức chủ động phòng bệnh từ cộng đồng, hướng tới mục tiêu loại trừ sốt rét vào năm 2030.
Vẫn còn ghi nhận ca sốt rét nội địa
Đầu tháng 1-2026, trên địa bàn tỉnh ghi nhận một ca sốt rét nội địa. Bệnh nhân V.Đ.K (ngụ Đắk Ơ) khởi phát bệnh ngày 1-1, đến ngày 7-1 nhập viện với các triệu chứng sốt, rét run, vã mồ hôi. Kết quả xét nghiệm bệnh nhân dương tính với sốt rét thường. Qua điều tra dịch tễ, trong vòng 14 ngày trước khi xuất hiện triệu chứng, bệnh nhân có di chuyển trong khu vực rừng thuộc thôn 10, xã Đắk Ơ, đây là một trong những địa phương còn lưu hành sốt rét tại Đồng Nai.
Nhân viên CDC Đồng Nai thực hiện xét nghiệm máu sàng lọc sốt rét cho người dân xã Bù Gia Mập.
Theo báo cáo của CDC Đồng Nai, năm 2025 toàn tỉnh ghi nhận 5 ca mắc sốt rét, trong đó có 1 ca nội địa và 4 ca ngoại lai.
Xã Đắk Ơ là địa bàn miền núi, giáp biên giới Campuchia, có hơn 19.000 dân, trong đó trên 40% là đồng bào dân tộc thiểu số. Người dân chủ yếu sống bằng nương rẫy, điều kiện kinh tế và trình độ dân trí còn hạn chế, ảnh hưởng đến hiệu quả truyền thông phòng, chống bệnh.
BS Trần Văn Nhân, Quyền điều hành Trạm Y tế xã Đắk Ơ cho biết, dù công tác phòng, chống sốt rét đạt nhiều kết quả tích cực, địa phương vẫn ghi nhận các ca mắc rải rác. Nguyên nhân chủ yếu do người dân còn đi rừng, ngủ rẫy, giao lưu qua lại với vùng có dịch, đặc biệt khu vực biên giới. Một số trường hợp mang ký sinh trùng từ nơi khác về nhưng không được phát hiện sớm. Bên cạnh đó, ý thức phòng bệnh của một bộ phận người dân chưa cao, chưa thường xuyên sử dụng màn, kể cả màn tẩm hóa chất.
Tương tự, tại xã Bù Gia Mập, địa bàn có đường biên giới dài khoảng 45km giáp Campuchia, hơn 70% dân số là đồng bào dân tộc thiểu số, điều kiện kinh tế - xã hội còn nhiều khó khăn. Theo BS Vũ Ngọc Tám, Quyền điều hành Trạm Y tế xã, người dân vẫn chưa hiểu rõ tác hại của bệnh và cách phòng chống hiệu quả, còn hạn chế trong tiếp cận thông tin và thay đổi hành vi.
Thách thức trong mục tiêu loại trừ sốt rét vào năm 2030
Cuối năm 2023, Đồng Nai (cũ) đã được Bộ Y tế công nhận đạt chuẩn loại trừ sốt rét. Tuy nhiên, từ ngày 1-7-2025, sau khi sáp nhập thêm địa bàn của tỉnh Bình Phước (cũ), công tác phòng, chống sốt rét trở nên phức tạp hơn. Đây là khu vực có địa hình rừng núi, dân cư phân tán, khả năng tiếp cận dịch vụ y tế còn hạn chế. Đáng chú ý, một số nơi đã xuất hiện dấu hiệu muỗi kháng hóa chất, làm giảm hiệu quả các biện pháp truyền thống như phun hóa chất hay tẩm màn.
Theo BS Vũ Ngọc Tám, thách thức trong công tác phòng chống sốt rét là địa hình rừng núi và dân cư sống phân tán trên địa bàn xã. Trong khi đó, đây vẫn là địa phương có nguy cơ lưu hành sốt rét, đặc biệt trong nhóm dân di cư tự do, người làm rừng, đồng bào dân tộc thiểu số, vốn khó tiếp cận hệ thống y tế. Công tác giám sát dịch tễ, phát hiện sớm và điều trị kịp thời đòi hỏi rất nhiều nỗ lực và nguồn lực từ y tế cơ sở.
Để tiến tới mục tiêu loại trừ sốt rét vào năm 2030, CDC Đồng Nai đang triển khai nhiều giải pháp như: Đẩy mạnh truyền thông giáo dục sức khỏe, đặc biệt với nhóm nguy cơ cao; Duy trì hoạt động xét nghiệm phát hiện sớm ca bệnh tại cơ sở; Tăng cường sử dụng test chẩn đoán nhanh tại vùng sâu, vùng xa; Đảm bảo cung ứng đầy đủ thuốc điều trị theo phác đồ của Bộ Y tế; Nâng cao năng lực giám sát, phát hiện và xử lý ổ bệnh; Tổ chức tập huấn chuyên môn cho cán bộ y tế cơ sở.
Việc duy trì các biện pháp phòng, chống một cách bền vững, kết hợp nâng cao nhận thức cộng đồng sẽ là yếu tố then chốt giúp Đồng Nai tiến tới mục tiêu loại trừ sốt rét trong những năm tới.
Mai Liên