Tự tử là vấn đề sức khỏe cộng đồng nghiêm trọng, để lại những tổn thương lâu dài cho gia đình và xã hội. Hưởng ứng Ngày Thế giới Phòng chống Tự tử (10-9), thông điệp “Hãy thay đổi cách hiểu biết về tự tử” kêu gọi mỗi người chủ động lắng nghe, thấu cảm và nhận diện sớm những dấu hiệu cảnh báo để kịp thời hỗ trợ người đang rơi vào khủng hoảng.
Đừng bỏ qua những tín hiệu cảnh báo
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), tự tử là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong, với hơn 720.000 ca tử vong do tự tử mỗi năm, tương đương cứ 40 giây lại có một người ra đi. Tự tử không chỉ là vấn đề cá nhân mà là gánh nặng của gia đình, cộng đồng và toàn xã hội.
Đổi góc nhìn – bớt cô đơn – cùng ngăn ngừa tự tử. (thiết kế N.Văn)
Ngày Thế giới Phòng chống Tự tử 10-9 hằng năm do WHO và Hiệp hội Quốc tế Phòng chống Tự tử (IASP) khởi xướng nhằm nâng cao nhận thức về phòng ngừa tự tử và thúc đẩy cộng đồng quan tâm hơn đến sức khỏe tinh thần.
Chủ đề giai đoạn 2024-2026 “Changing the narrative on suicide - Hãy thay đổi cách hiểu biết về tự tử” nhấn mạnh sự cần thiết phải thay đổi cách nhìn về xóa bỏ định kiến, chủ động chia sẻ và lắng nghe.
Hành vi tự tử thường không xuất phát từ một nguyên nhân đơn lẻ mà có thể liên quan đến nhiều yếu tố như rối loạn tâm thần, trầm cảm, lo âu, nghiện chất, áp lực học tập, công việc, tài chính hoặc những biến cố tâm lý vượt quá khả năng ứng phó của một người. Sự cô đơn, cảm giác bị bỏ rơi và thiếu kết nối với gia đình, bạn bè cũng có thể khiến người đang khủng hoảng càng trở nên tuyệt vọng.
Đáng lưu ý, người có ý định tự tử có thể phát ra những tín hiệu cảnh báo. Họ có thể thường xuyên nhắc đến cái chết, nói về sự vô nghĩa hoặc bế tắc của cuộc sống; đột ngột thu mình, hạn chế giao tiếp với gia đình, bạn bè, mất hứng thú với những điều từng yêu thích. Một số người có thể thay đổi cảm xúc, hành vi đột ngột, tìm kiếm các phương tiện có thể gây hại cho bản thân hoặc sắp xếp, dặn dò những việc quan trọng như một lời chia tay.
Lắng nghe để giữ người ở lại
Khi nhận thấy một người đang có ý định tự tử, điều quan trọng trước hết là ở bên và lắng nghe họ. Hãy khuyến khích họ nói ra, trút bỏ những nỗi đau, sự giận dữ. Hãy điềm tĩnh, chấp thuận những lời họ nói mà không phán xét, không tranh luận đúng sai về những gì họ đang nói. Tạo niềm tin, hy vọng cho họ để họ nhận ra rằng xung quanh họ còn nhiều sự giúp đỡ, còn nhiều người thân, nhiều việc quan trọng với họ và cuộc sống của họ rất có ý nghĩa.
Lắng nghe - thấu hiểu để ngăn ngừa tự tử. (thiết kế N.Văn)
Khuyến khích họ thay đổi lối sống lành mạnh, lạc quan như lôi kéo họ vào các hoạt động thể dục thể thao, ăn, ngủ điều độ, không sử dụng các chất kích thích. Di chuyển họ tránh xa những đồ vật có thể giúp tự tử như dao, kéo, nhà cao tầng, thuốc ngủ…
Tiếp tục theo dõi, giúp đỡ họ kể cả khi họ nói không còn ý tưởng tự tử nữa. Vì lúc này họ rất cần sự quan tâm giúp đỡ của mọi người xung quanh để cần bằng cuộc sống. Tự tử là một cái chết có thể được ngăn chặn, điều quan trọng đối với mỗi chúng ta là không ngừng quan tâm, chăm sóc, sức khỏe tinh thần của bản thân, gia đình, bạn bè và cộng đồng để phòng ngừa.
Bên cạnh hỗ trợ người đang khủng hoảng, mỗi người cũng cần chủ động chăm sóc sức khỏe tinh thần của chính mình. Duy trì lối sống lành mạnh, ăn uống đủ chất, ngủ đủ giấc, tập thể dục thường xuyên và hạn chế bia rượu, chất kích thích là những yếu tố góp phần nâng cao khả năng ứng phó với căng thẳng.
Phòng ngừa tự tử cần sự phối hợp của gia đình, nhà trường, cộng đồng và toàn xã hội. Công tác truyền thông về sức khỏe tâm thần cần hướng đến việc xóa bỏ định kiến, khuyến khích chia sẻ và tạo điều kiện để người gặp khó khăn dễ dàng tiếp cận các dịch vụ hỗ trợ.
Đôi khi, một hành động giúp đỡ có thể bắt đầu từ điều rất đơn giản: ở bên cạnh một người đang đau khổ, lắng nghe họ và cho họ biết rằng họ không phải đối mặt với mọi thứ một mình. Thay đổi cách chúng ta hiểu về tự tử cũng chính là thay đổi cách chúng ta hiện diện và giúp đỡ nhau trong những thời điểm khó khăn nhất.
N. Văn (nguồn tổng hợp)