Trầm cảm ở trẻ vị thành niên (VTN) không phải là biểu hiện yếu đuối, mà là một bệnh lý cần được phát hiện sớm và can thiệp kịp thời. Bên cạnh đó, sự quan tâm của cha mẹ, nhà trường không chỉ giúp trẻ VTN hồi phục nhanh, vượt qua khủng hoảng, tránh các biến chứng nguy hiểm, mà còn tạo nền tảng cho một tương lai khỏe mạnh và hạnh phúc.
Nhận diện sớm giúp trẻ VTN thoát khỏi khủng hoảng
Theo số liệu báo cáo từ Bộ Y tế, Việt Nam có tỷ lệ trẻ VTN gặp các vấn đề sức khỏe tâm thần (SKTT) chung dao động từ 8 - 29%, trong đó trầm cảm và lo âu là phổ biến nhất. Tình trạng này đang gia tăng và đáng báo động, đặc biệt nguy hiểm do nhiều phụ huynh nhầm lẫn trầm cảm với sự thay đổi tâm sinh lý thông thường, dẫn đến việc trẻ không được can thiệp sớm. Thời gian gần đây, tình trạng rối loạn lo âu, trầm cảm ở lứa tuổi vị thành niên dẫn đến hành vi tự tử đang là tình trạng rất đáng báo động.
Cha mẹ cần chú ý biểu hiện thu mình, ít giao tiếp của con để nhận biết sớm bệnh trầm cảm. Ảnh minh họa từ internet.
Bác sĩ Nguyễn Bích Thanh, khoa Phòng chống bệnh không lây nhiễm, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh (CDC Đồng Nai) cho biết, nếu cha mẹ không nhận ra sớm các biểu hiện của trầm cảm để có cách hỗ trợ kịp thời đúng đắn, trẻ có thể bị tổn thương tâm lý nghiêm trọng, thậm chí dẫn tới những hành vi nguy hiểm cho bản thân các em.
Theo đó, cha mẹ nên chú ý khi thấy con có các biểu hiện như: Buồn bã kéo dài hơn 2 tuần, thường xuyên cáu gắt vô cớ; mất hứng thú với hoạt động yêu thích trước đây; rối loạn ăn uống, ngủ quá nhiều hoặc mất ngủ; học tập sa sút, hay kêu đau đầu, đau bụng không rõ nguyên nhân; thu mình, ít giao tiếp, thậm chí nói về cái chết hoặc bày tỏ chán sống.
“Đặc biệt, những tín hiệu như trẻ thích ở lỳ trong phòng, nghiện mạng xã hội hoặc dễ nổi nóng là lời cầu cứu thầm lặng cần được phụ huynh quan tâm” - bác sĩ Thanh cảnh báo.
Cần làm gì khi con có dấu hiệu trầm cảm
Theo cử nhân tâm lý Nguyễn Văn Dân, khoa Truyền thông - Giáo dục sức khỏe, CDC Đồng Nai, điều quan trọng nhất là cha mẹ không nên trách mắng hay coi nhẹ cảm xúc của con, hãy lắng nghe và kiên nhẫn, để con cảm thấy an toàn và tin tưởng.
Cha mẹ nên lắng nghe và đồng hành cùng con, có thể chủ động trò chuyện, khuyến khích con chia sẻ cảm xúc, tránh phán xét hay so sánh. Tạo môi trường tích cực, dành thời gian cho hoạt động gia đình, khuyến khích con chơi thể thao, nghệ thuật. Giảm áp lực học tập, không đặt kỳ vọng quá cao, hãy cùng con tìm mục tiêu phù hợp với khả năng.
Cần theo dõi sát sao các biểu hiện bất thường, nếu thấy con có ý nghĩ hoặc hành vi gây hại cho bản thân, cần tìm trợ giúp y tế ngay. Bên cạnh đó, trẻ cần được hỗ trợ y tế và tâm lý chuyên nghiệp, cha mẹ đưa trẻ tới cơ sở chuyên khoa để được khám, tư vấn và điều trị theo phác đồ.
Gia đình, nhà trường cần quan tâm trẻ VTN nhiều hơn
Bác sĩ Thanh nhấn mạnh, gia đình và nhà trường có vai trò quan trọng trong việc phát hiện trầm cảm ở trẻ VTN. Sự phối hợp chặt chẽ giữa gia đình, nhà trường và chuyên gia tâm thần là yếu tố quyết định để trẻ được theo dõi sát sao và điều trị kịp thời.
“Chúng tôi đã tiếp nhận nhiều trường hợp trẻ bị trầm cảm nặng, kéo dài do áp lực học tập, bạo lực học đường, nhưng đáng tiếc là không ai phát hiện sớm. Cha mẹ và giáo viên chính là “bộ lọc đầu tiên”, có vai trò then chốt trong việc nhận diện sớm các dấu hiệu trầm cảm ở trẻ” – bác sĩ Thanh chia sẻ.
Để hạn chế yếu tố nguy cơ, phụ huynh nên quản lý thời gian sử dụng mạng xã hội của con, hướng trẻ vào các hoạt động lành mạnh như: tham gia các hoạt động ngoại khóa, thể thao, sinh hoạt cộng đồng, để tăng sự gắn kết và giảm căng thẳng. Hạn chế tiếp xúc với các loại phim, chuyện mang tích chất tiêu cực như phim ma, kinh dị… có thể làm gia tăng các triệu chứng lo âu, căng thẳng, rối loạn giấc ngủ và làm trầm trọng thêm các vấn đề tâm lý.
Các chuyên gia khuyến cáo, sự quan tâm, thấu hiểu và can thiệp kịp thời của cha mẹ là chìa khóa giúp con vượt qua khủng hoảng tâm lý. Hãy coi sức SKTT của con quan trọng không kém sức khỏe thể chất. Sự thấu hiểu, lắng nghe và đồng hành của cha mẹ là liều thuốc quý nhất.
Thanh Hiển (Ghi)