Mỗi năm, Việt Nam ghi nhận hơn 220.000 ca đột quỵ mới và căn bệnh này đang có xu hướng trẻ hóa, đặc biệt gia tăng trong những ngày nắng nóng kéo dài. Đáng lo ngại, nhiều trường hợp nhập viện sau “giờ vàng” chỉ vì chủ quan hoặc không nhận biết sớm dấu hiệu bệnh, làm giảm cơ hội cứu sống và phục hồi.
BS CKII Nguyễn Đình Quang – Trưởng khoa Nội Thần kinh – Bệnh viện đa khoa Đồng Nai.
Theo thống kê của ngành y tế Đồng Nai, khoảng 80% bệnh nhân đột quỵ được đưa đến bệnh viện khi đã muộn. Vậy, làm thế nào để nhận biết sớm đột quỵ, xử trí đúng cách và phòng ngừa hiệu quả trong mùa nắng nóng? BS CKII Nguyễn Đình Quang – Trưởng khoa Nội thần kinh, Bệnh viện Đa khoa Đồng Nai sẽ chia sẻ rõ hơn về vấn đề này.
*Thưa bác sĩ, vì sao trong mùa nắng nóng nguy cơ đột quỵ lại gia tăng và những đối tượng nào cần đặc biệt lưu ý?
Trong mùa nắng nóng, nguy cơ đột quỵ thường gia tăng do nhiều yếu tố tác động đến cơ thể. Khi nhiệt độ môi trường quá cao, cơ thể sẽ mất nhiều nước qua mồ hôi. Tình trạng mất nước làm máu trở nên cô đặc hơn, tăng độ nhớt của máu và dễ hình thành cục máu đông, đây là nguyên nhân quan trọng dẫn đến đột quỵ.
Bên cạnh đó, ở người cao tuổi, khả năng điều hòa thân nhiệt thường kém hơn nên cơ thể khó thích nghi với sự thay đổi nhiệt độ đột ngột hoặc kéo dài. Ngoài ra, thời tiết nắng nóng cũng có thể làm gia tăng phản ứng viêm và stress oxy hóa, gây tổn thương thành mạch máu, từ đó làm tăng nguy cơ mắc các bệnh lý tim mạch và đột quỵ.
Những đối tượng cần đặc biệt lưu ý gồm người cao tuổi, người có bệnh nền như tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh tim mạch, rối loạn mỡ máu, người từng có tiền sử đột quỵ hoặc hút thuốc lá, uống nhiều rượu bia. Đây là nhóm có nguy cơ cao cần chủ động phòng ngừa và theo dõi sức khỏe trong mùa nắng nóng.
* Trong thực tế, nhiều người vẫn nhầm lẫn giữa say nắng, sốc nhiệt và đột quỵ. Vậy dấu hiệu của say nắng thông thường và đột quỵ khác nhau như thế nào, thưa bác sĩ?
Đây là hai tình trạng bệnh lý hoàn toàn khác nhau, tuy nhiên trong một số trường hợp có thể dễ gây nhầm lẫn vì đều ảnh hưởng đến ý thức người bệnh.
Đối với đột quỵ, người dân cần nhớ các dấu hiệu cảnh báo sớm theo nguyên tắc BE FAST như: đột ngột chóng mặt, mất thăng bằng, nhìn mờ, méo miệng, yếu hoặc liệt tay chân, nói khó, nói ngọng hoặc không nói được. Những triệu chứng này thường xuất hiện đột ngột và là dấu hiệu rất điển hình của đột quỵ.
Còn đối với say nắng hoặc sốc nhiệt, yếu tố quan trọng là người bệnh có tiền sử tiếp xúc với môi trường nắng nóng trong thời gian dài. Ban đầu, người bệnh có thể xuất hiện các triệu chứng như mệt mỏi, đau đầu, buồn nôn, nôn ói, da nóng đỏ, sau đó có thể rối loạn ý thức, lơ mơ, thậm chí hôn mê nếu không được xử trí kịp thời.
Điểm khác biệt quan trọng là người bị say nắng thường không có các dấu hiệu thần kinh khu trú rõ rệt như méo miệng, yếu liệt tay chân hoặc nói khó như ở bệnh nhân đột quỵ. Vì vậy, việc nhận biết và phân biệt đúng ngay từ những phút đầu tiên rất quan trọng, giúp người bệnh được xử trí kịp thời, nâng cao cơ hội cứu sống và phục hồi.
Trên cùng của Biểu mẫu
* Bác sĩ nhiều lần nhấn mạnh về quy tắc BE FAST trong nhận biết sớm đột quỵ. Dịp này, bác sĩ có thể nhắc lại quy tắc này để người dân dễ nhớ và áp dụng khi phát hiện người có dấu hiệu nghi ngờ đột quỵ?
Cách đơn giản và dễ nhớ nhất để nhận biết sớm đột quỵ là quy tắc BE FAST, nghĩa là phải “nhanh chóng” phát hiện và xử trí kịp thời.
B (Balance – Thăng bằng): Người bệnh đột ngột chóng mặt, mất thăng bằng, đi đứng loạng choạng.
E (Eyes – Mắt): Nhìn mờ, nhìn đôi hoặc giảm thị lực đột ngột ở một hoặc cả hai mắt.
F (Face – Khuôn mặt): Méo miệng, lệch mặt bất thường khi cười hoặc nói.
A (Arm – Tay chân): Yếu hoặc tê liệt một bên tay chân, khó nâng tay hoặc yếu nửa người.
S (Speech – Giọng nói): Nói ngọng, nói khó, không nói được hoặc không hiểu lời người khác nói.
T (Time – Thời gian): Đây là yếu tố đặc biệt quan trọng. Với đột quỵ, “thời gian là não”. Mỗi phút chậm trễ, người bệnh có thể mất đi hàng triệu tế bào não. Vì vậy, khi phát hiện các dấu hiệu nghi ngờ đột quỵ, cần nhanh chóng đưa người bệnh đến cơ sở có khả năng điều trị đột quỵ càng sớm càng tốt để tăng cơ hội cứu sống và phục hồi.
* Vậy khi phát hiện một người có dấu hiệu đột quỵ người dân cần làm gì ngay trong những giây phút đầu tiên hay còn gọi là “giờ vàng” thưa bác sĩ?
Khi phát hiện người có dấu hiệu nghi ngờ đột quỵ, điều quan trọng nhất là nhanh chóng đưa người bệnh đến cơ sở có khả năng điều trị đột quỵ gần nhất. Tôi xin nhấn mạnh là bệnh viện có điều trị đột quỵ gần nhất, chứ không chỉ là bệnh viện gần nhà nhất. Nếu đưa đến nơi không có khả năng điều trị chuyên sâu, người bệnh sẽ mất thêm thời gian chuyển viện, làm giảm cơ hội cứu sống và tăng nguy cơ để lại di chứng nặng nề.
Bên cạnh đó, người nhà cần ghi nhớ chính xác thời điểm người bệnh bắt đầu xuất hiện triệu chứng, bởi điều trị đột quỵ phụ thuộc rất nhiều vào thời gian. “Giờ vàng” để điều trị hiệu quả thường dưới 4,5 giờ kể từ khi khởi phát triệu chứng. Ngoài ra, cần cung cấp cho bác sĩ thông tin về các bệnh lý nền và những loại thuốc người bệnh đang sử dụng, đặc biệt là thuốc kháng đông, vì đây là yếu tố rất quan trọng trong quá trình điều trị.
Một điều cần lưu ý là tuyệt đối không tự ý cho người bệnh uống thuốc tại nhà, kể cả thuốc hạ huyết áp hoặc các loại thuốc được cho là “phòng đột quỵ”. Cũng không nên cạo gió, chích máu đầu ngón tay hay áp dụng các mẹo dân gian vì không có tác dụng, thậm chí còn gây nguy hiểm và làm chậm thời gian cấp cứu. Đặc biệt, khoảng 50% bệnh nhân đột quỵ có rối loạn nuốt, nếu cho uống thuốc hoặc nước có thể gây sặc, viêm phổi và làm tình trạng nặng hơn.
BS CKII Nguyễn Đình Quang thăm khám cho bệnh nhân sau khi điều trị đột quỵ.
Hiện nay, trên địa bàn TP. Đồng Nai có 6 cơ sở điều trị đột quỵ gồm: Bệnh viện ĐK Đồng Nai, Bệnh viện ĐK Thống Nhất, Bệnh viện ĐKKV Long Khánh, Bệnh viện ĐKKV Định Quán, Bệnh viện ĐK Bình Phước và Bệnh viện Đồng Nai 2. Trong đó, 3 đơn vị có điều trị chuyên sâu cả tiêu sợi huyết và lấy huyết khối bằng dụng cụ đó là Bệnh viện ĐK Đồng Nai, Bệnh viện ĐK Thống Nhất và Bệnh viện ĐKKV Long Khánh.
Vì vậy, khi phát hiện người có dấu hiệu đột quỵ, người dân cần gọi cấp cứu hoặc nhanh chóng đưa người bệnh đến cơ sở điều trị đột quỵ gần nhất để tận dụng “giờ vàng”, tăng cơ hội phục hồi và giảm thiểu di chứng.
* Đối với những nhóm nguy cơ cao như người cao tuổi, người mắc tăng huyết áp, đái tháo đường hoặc bệnh tim mạch, trong thời tiết nắng nóng kéo dài cần lưu ý gì để phòng tránh đột quỵ, thưa bác sĩ?
Trong thời tiết nắng nóng, người cao tuổi, người có bệnh nền như tăng huyết áp, đái tháo đường, tim mạch hoặc từng có tiền sử đột quỵ là nhóm có nguy cơ cao xảy ra đột quỵ. Vì vậy, điều quan trọng nhất là cần chủ động bảo vệ sức khỏe và hạn chế để cơ thể mất nước.
Người dân nên uống đủ nước mỗi ngày, tùy theo thể trạng và mức độ hoạt động có thể bổ sung từ 2–3 lít nước hoặc nhiều hơn nếu làm việc ngoài trời. Đồng thời, hạn chế ra ngoài trong khung giờ nắng nóng gay gắt từ khoảng 9 giờ đến 16 giờ. Nếu bắt buộc phải làm việc ngoài trời, cần mặc quần áo chống nắng, đội nón rộng vành, che chắn kỹ và bổ sung nước thường xuyên để tránh mất nước, say nắng hoặc sốc nhiệt.
Không chỉ người lớn tuổi, hiện nay đột quỵ cũng có xu hướng trẻ hóa. Thực tế tại Bệnh viện ĐK Đồng Nai cho thấy số ca đột quỵ nhập viện trong mùa nắng nóng có xu hướng gia tăng và xuất hiện ngày càng nhiều ở người trẻ. Vì vậy, ngay cả những người lao động ngoài trời, chơi thể thao cường độ cao hoặc làm việc trong môi trường nhiệt độ cao cũng cần đặc biệt chú ý bổ sung nước và bảo vệ cơ thể trước tác động của thời tiết.
Để phòng ngừa đột quỵ trong mùa nắng nóng, người dân nên duy trì lối sống lành mạnh, ăn uống hợp lý, ngủ đủ giấc, tập thể dục phù hợp và kiểm soát tốt các bệnh lý nền như tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu. Ngoài ra, nên khám sức khỏe định kỳ để phát hiện sớm các yếu tố nguy cơ tim mạch và đột quỵ.
Đột quỵ có thể xảy ra bất ngờ nhưng hoàn toàn có thể phòng ngừa nếu mỗi người chủ động bảo vệ sức khỏe và nâng cao nhận thức. Quan trọng nhất là cần ghi nhớ các dấu hiệu cảnh báo sớm của đột quỵ, xử trí đúng cách và gọi cấp cứu kịp thời. Đây chính là “chìa khóa” giúp cứu sống người bệnh và giảm thiểu di chứng sau đột quỵ.
Trân trọng cảm ơn BS CKII Nguyễn Đình Quang với những chia sẻ rất hữu ích!
Bích Ngọc (thực hiện)