Béo phì đang gia tăng nhanh chóng và trở thành một trong những thách thức lớn đối với sức khỏe cộng đồng trên toàn cầu, trong đó có Việt Nam. Không chỉ ảnh hưởng đến ngoại hình, tình trạng này còn làm tăng nguy cơ mắc nhiều bệnh không lây nhiễm nguy hiểm, để lại hệ lụy lâu dài cho cá nhân, gia đình và xã hội. Theo các chuyên gia y tế, thay đổi lối sống theo hướng lành mạnh là giải pháp bền vững và hiệu quả nhất để phòng ngừa, kiểm soát béo phì.
Mối đe dọa âm thầm
Theo nghiên cứu của Tổ chức Y tế thế giới (WHO) công bố trên Tạp chí Y khoa The Lancet (Anh), hiện toàn cầu có hơn 1 tỷ người mắc béo phì, tương đương cứ 8 người thì có 1 người bị béo phì. Giai đoạn 1990-2022, tỷ lệ béo phì tăng gấp 4 lần ở trẻ em và thanh thiếu niên, tăng gấp đôi ở người lớn. Tình trạng thừa cân, béo phì đang gia tăng nhanh tại nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam, nếu không có giải pháp can thiệp hiệu quả.
Đi bộ nhanh, chạy bộ không chỉ giúp kiểm soát cân nặng mà còn cải thiện sức khỏe tim mạch và tinh thần.
Béo phì là tình trạng tích lũy mỡ quá mức, ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe. Chỉ số khối cơ thể (BMI) là thước đo phổ biến để đánh giá: BMI từ 25-29,9 được xem là thừa cân; từ 30 trở lên là béo phì.
Theo BS.CKI Đồng Minh Hùng, Phó trưởng khoa, phụ trách khoa Phòng, chống bệnh không lây nhiễm Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Đồng Nai (CDC Đồng Nai), thừa cân, béo phì là yếu tố nguy cơ hàng đầu của nhiều bệnh mạn tính như tim mạch, tăng huyết áp, đái tháo đường type 2, rối loạn mỡ máu, đột quỵ và một số loại ung thư. Đáng lo ngại, tình trạng béo phì ở trẻ em đang gia tăng do lối sống ít vận động và chế độ ăn thiếu khoa học.
“Trẻ thừa cân, béo phì có nguy cơ cao trở thành người lớn béo phì, sớm mắc bệnh mạn tính và gặp nhiều khó khăn về tâm lý, học tập, hòa nhập xã hội. Đây là vấn đề cần sự quan tâm của gia đình, nhà trường và toàn xã hội” – bác sĩ Hùng nhấn mạnh.
Nguyên nhân chủ yếu của béo phì xuất phát từ lối sống không lành mạnh: ăn nhiều thực phẩm giàu năng lượng, chất béo, đường; thói quen sử dụng thức ăn nhanh, đồ uống có đường; ít vận động; ngồi lâu trước màn hình; ngủ không đủ giấc và căng thẳng kéo dài.
Thay đổi từ những việc nhỏ mỗi ngày
Theo bác sĩ Hùng, phòng chống béo phì hiệu quả cần bắt đầu từ việc thay đổi thói quen hằng ngày, duy trì lâu dài để mang lại hiệu quả.
Trước hết, cần xây dựng chế độ dinh dưỡng hợp lý, cân đối và đa dạng thực phẩm; tăng cường rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, đạm lành mạnh như cá, đậu, thịt nạc; hạn chế thực phẩm chế biến sẵn, đồ chiên rán, nước ngọt có đường và đồ uống có cồn. Đồng thời, kiểm soát khẩu phần ăn, ăn đúng bữa, hạn chế ăn khuya.
Song song đó, duy trì hoạt động thể lực ít nhất 30 phút mỗi ngày với các hình thức phù hợp như đi bộ nhanh, chạy bộ, đạp xe, bơi lội hoặc chơi thể thao. Vận động thường xuyên không chỉ giúp kiểm soát cân nặng mà còn cải thiện sức khỏe tim mạch và tinh thần.
Giấc ngủ và sức khỏe tinh thần cũng đóng vai trò quan trọng. Thiếu ngủ và căng thẳng kéo dài có thể gây rối loạn chuyển hóa, làm tăng cảm giác thèm ăn và tích mỡ. Vì vậy, mỗi người cần sắp xếp thời gian nghỉ ngơi hợp lý, hạn chế thời gian sử dụng thiết bị điện tử, đặc biệt ở trẻ em.
Thực tế tại Đồng Nai, nhiều gia đình đã chủ động thay đổi lối sống để bảo vệ sức khỏe cho con em. Chị Phạm Thị Mai (ngụ phường Tân Triều) cho biết, con trai chị học lớp 2 nhưng nặng gần 50kg, vượt nhiều so với cân nặng trung bình của lứa tuổi. Lo ngại nguy cơ béo phì ảnh hưởng đến sự phát triển lâu dài của con, chị đã điều chỉnh thực đơn gia đình theo hướng giảm tinh bột, hạn chế đồ chiên rán, nước ngọt; tăng rau xanh, trái cây và các món luộc, hấp. Đồng thời, chị khuyến khích con tham gia đá bóng, bơi lội và vận động ngoài trời mỗi ngày.
“Những thay đổi không cần quá lớn hay đột ngột, nhưng cần thực hiện đều đặn. Khi duy trì được thói quen lành mạnh, hiệu quả sẽ đến một cách bền vững” – bác sĩ Hùng chia sẻ.
Béo phì hoàn toàn có thể phòng ngừa và kiểm soát nếu mỗi người hành động kịp thời, đúng cách. Thay đổi lối sống không chỉ là lựa chọn cá nhân mà còn là trách nhiệm đối với sức khỏe cộng đồng và các thế hệ tương lai. Đẩy lùi béo phì, hãy bắt đầu từ hôm nay.
Đỗ Hoa