Nhiều người vẫn mặc định suy giảm trí nhớ là quy luật tự nhiên của tuổi già mà không biết đây có thể là dấu hiệu cảnh báo bệnh Alzheimer. Bệnh không chỉ ảnh hưởng đến trí nhớ mà còn tác động nghiêm trọng đến công việc, tài chính và cuộc sống gia đình. Phát hiện và can thiệp sớm có ý nghĩa quan trọng trong việc làm chậm tiến triển bệnh, duy trì khả năng sinh hoạt và chất lượng cuộc sống cho người bệnh.
Theo thống kê của Bộ Y tế, Việt Nam hiện có khoảng nửa triệu người sống chung với tình trạng sa sút trí tuệ. Đáng lưu ý, phần lớn người bệnh chưa được chẩn đoán và can thiệp ở giai đoạn sớm. Sự thiếu hụt nhận thức về bệnh trong cộng đồng khiến nhiều người bỏ lỡ cơ hội điều trị, kiểm soát triệu chứng, từ đó làm suy giảm chất lượng cuộc sống và gia tăng gánh nặng chăm sóc cho gia đình, xã hội. Trong bối cảnh dân số Việt Nam đang già hóa nhanh, số người mắc sa sút trí tuệ được dự báo sẽ tiếp tục tăng mạnh trong những năm tới.
BS.CKI Lê Văn Thiện, Phó trưởng Khoa Nội tổng hợp, Trung tâm Y tế khu vực Bình Long, tư vấn cho người trẻ về việc thay đổi lối sống nhằm phòng ngừa và giảm nguy cơ mắc bệnh Alzheimer.
BS.CKI Lê Văn Thiện, Phó trưởng Khoa Nội tổng hợp - Trung tâm Y tế khu vực Bình Long, cho biết Alzheimer là bệnh thoái hóa thần kinh, hiện chưa có phương pháp chữa khỏi hoàn toàn. Vì vậy, việc nhận diện bệnh ngay từ giai đoạn sớm, đặc biệt khi người bệnh mới có sa sút trí tuệ nhẹ là yếu tố then chốt giúp bác sĩ đưa ra phác đồ điều trị và bài tập nhận thức phù hợp, nhằm làm chậm diễn tiến của bệnh.
Bệnh không chỉ ảnh hưởng đến trí nhớ mà còn có thể làm suy giảm nhiều chức năng nhận thức khác như khả năng tập trung chú ý, ngôn ngữ, nhận thức không gian - thị giác và khả năng điều hành...
BS Thiện cho biết, đối với Alzheimer khởi phát sớm ở người trẻ, yếu tố di truyền có thể đóng vai trò quan trọng, đặc biệt ở những trường hợp Alzheimer gia đình do đột biến gen. Nếu cha hoặc mẹ mang đột biến gen, nguy cơ di truyền cho con có thể lên tới 50%. Tuy nhiên, đây là nhóm bệnh rất hiếm, chỉ chiếm một tỷ lệ nhỏ trong tổng số trường hợp Alzheimer.
Đối với người lớn tuổi, nguy cơ mắc Alzheimer liên quan đến đến quá trình thoái hóa tế bào thần kinh tích tụ theo thời gian và các yếu tố nguy cơ tim mạch, lối sống.
Các chuyên gia y tế khuyến cáo người dân cần lưu ý những dấu hiệu bất thường và ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày, như: thường xuyên quên những thông tin mới tiếp nhận; gặp khó khăn khi thực hiện những công việc vốn quen thuộc; khó tìm từ hoặc diễn đạt; mất định hướng về thời gian, không gian; giảm khả năng phán đoán; khó theo dõi hoặc xâu chuỗi sự việc; thường xuyên làm thất lạc đồ đạc hoặc đặt đồ vật ở những vị trí bất thường. Nếu các triệu chứng xuất hiện thường xuyên, tăng dần hoặc ảnh hưởng đến công việc, sinh hoạt, người bệnh nên đi khám để được đánh giá nguyên nhân.
Theo BS Thiện, điều trị Alzheimer không chỉ dựa vào thuốc mà cần kết hợp nhiều biện pháp, trong đó có luyện tập nhận thức, xây dựng lối sống lành mạnh, kiểm soát các bệnh lý nền và sự đồng hành của gia đình.
Theo các chuyên gia, gia đình đóng vai trò rất quan trọng trong việc nhận diện những thay đổi về trí nhớ, hành vi và khả năng sinh hoạt của người bệnh. Khi phát hiện dấu hiệu bất thường, thay vì cho rằng đó chỉ là biểu hiện của tuổi tác, người thân nên đưa người bệnh đi khám để được đánh giá sớm. Việc phát hiện và can thiệp sớm có ý nghĩa quan trọng trong việc làm chậm tiến triển bệnh, duy trì khả năng sinh hoạt và chất lượng cuộc sống cho người bệnh.
“Nếu được phát hiện ở giai đoạn sớm, người bệnh có thêm cơ hội được tư vấn, điều trị và xây dựng kế hoạch chăm sóc phù hợp. Nếu không được can thiệp kịp thời, bệnh sẽ tiến triển rất nhanh đến giai đoạn muộn, khiến người bệnh mất hoàn toàn khả năng tự chăm sóc và phụ thuộc hoàn toàn vào người khác” – BS Thiện cho biết thêm.
Alzheimer vẫn là thách thức lớn đối với y học. Tuy nhiên, nâng cao nhận thức cộng đồng, phát hiện sớm và tăng khả năng tiếp cận các dịch vụ đánh giá, điều trị sa sút trí tuệ có ý nghĩa quan trọng trong việc giảm gánh nặng cho người bệnh, gia đình và xã hội.
N. Văn - M. Duyên