Dù đã có nhiều tiến bộ trong chẩn đoán và điều trị, tuy nhiên bệnh lao vẫn âm thầm tồn tại trong cộng đồng, để lại hệ lụy lâu dài về sức khỏe và kinh tế – xã hội. Các chuyên gia cho rằng phát hiện sớm, điều trị đúng và xóa bỏ kỳ thị là những mắt xích quan trọng nếu muốn tiến tới mục tiêu chấm dứt bệnh lao.
Bệnh trở nặng do tâm lý chủ quan
Theo báo cáo của Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Đồng Nai (CDC Đồng Nai), năm 2025 phòng khám lao của đơn vị tiếp nhận 650 lượt khám. Số xét nghiệm phát hiện lao nhạy cảm là 4.274 ca (khu vực Bình Phước), đạt 285% chỉ tiêu kế hoạch, giảm 16% so với cùng kỳ năm trước. Sàng lọc lao kháng thuốc bằng xét nghiệm Xpert ở nhóm nguy cơ cao đạt 84%, tăng 10% so với cùng kỳ, thu dung lao kháng thuốc đạt 71,8% so với chỉ tiêu kế hoạch (23/32 ca) tăng 21%.
Nhân viên y tế khoa Phòng, chống bệnh truyền nhiễm CDC Đồng Nai (cơ sở 2) tư vấn, khám sàng lọc lao tại cộng đồng tại xã Tân Khai, tỉnh Đồng Nai.
Những con số này cho thấy nỗ lực tăng cường phát hiện sớm đã có chuyển biến. Tuy nhiên, theo bác sĩ Nguyễn Anh Thu – khoa Phòng, chống bệnh truyền nhiễm CDC Đồng Nai, không ít bệnh nhân vẫn đến cơ sở y tế khi bệnh đã tiến triển nặng, thậm chí xuất hiện lao kháng thuốc.
“Nguyên nhân chủ yếu do người bệnh chủ quan với các triệu chứng ban đầu như ho kéo dài, mệt mỏi, sụt cân hoặc lo ngại sự kỳ thị nên chậm đi khám” – bác sĩ Thu cho biết.
Như trường hợp ông T.H. (57 tuổi, ngụ xã Đồng Tâm, tỉnh Đồng Nai) từng nhiều tháng chịu đựng những cơn ho kéo dài, người mệt mỏi, ăn uống kém và sụt cân rõ rệt. Nghĩ rằng chỉ là cảm cúm thông thường, lại e ngại đi khám vì sợ tốn kém, ông tự mua thuốc uống cầm chừng.
Chỉ đến khi tình trạng ho ngày càng nặng, cơ thể suy kiệt, ông mới đến cơ sở y tế kiểm tra. Kết quả xét nghiệm cho thấy ông mắc lao kháng thuốc – thể bệnh phức tạp hơn, thời gian điều trị kéo dài và chi phí tốn kém hơn nhiều so với lao thông thường.
Theo bác sĩ Anh Thu, ngày nay y học đã có đủ thuốc điều trị hiệu quả, bệnh lao hoàn toàn có thể chữa khỏi nếu được phát hiện sớm và tuân thủ đầy đủ phác đồ điều trị. Tuy nhiên, bệnh vẫn chưa được kiểm soát triệt để, một phần do người bệnh phát hiện muộn.
“Khi xuất hiện các triệu chứng nghi ngờ như ho kéo dài, mệt mỏi, sốt, sụt cân…, người bệnh cần chủ động đến cơ sở y tế để được thăm khám, chẩn đoán và điều trị kịp thời. Việc phát hiện sớm không chỉ giúp hạn chế diễn tiến nặng mà còn giảm nguy cơ lây lan trong cộng đồng” – bác sĩ Anh Thu khuyến cáo.
Cần xóa bỏ kỳ thị
Các chuyên gia nhận định, một trong những rào cản lớn hiện nay không chỉ là chuyên môn y tế mà là tâm lý e ngại, định kiến xã hội đối với người mắc lao. Việc giấu bệnh, bỏ dở điều trị vì áp lực tâm lý là nguyên nhân dẫn đến lao kháng thuốc – thể bệnh khó điều trị và tốn kém hơn nhiều lần.
Bác sĩ khoa Phòng, chống bệnh truyền nhiễm CDC Đồng Nai (cơ sở 2) tư vấn, khám sàng lọc cho bệnh nhân lao.
TS. Phạm Hoàng Xuân – Phó giám đốc CDC Đồng Nai cho rằng truyền thông phòng, chống lao cần được đổi mới cả về nội dung lẫn phương thức. Trong bối cảnh chuyển đổi số, việc tận dụng các nền tảng mạng xã hội như YouTube, Zalo, Facebook… để truyền tải thông điệp ngắn gọn, dễ hiểu sẽ giúp người dân tiếp cận thông tin chính xác, kịp thời hơn.
Theo ông Xuân, bên cạnh việc cung cấp kiến thức, truyền thông cần lan tỏa những câu chuyện điều trị thành công, những trường hợp vượt qua mặc cảm để tái hòa nhập cộng đồng. Khi người bệnh được nhìn nhận bằng sự cảm thông và chia sẻ thay vì định kiến, bệnh lao sẽ được phát hiện sớm, điều trị kịp thời, thay vì bị che giấu vì lo ngại kỳ thị xã hội.
“Không chỉ cung cấp kiến thức, truyền thông cần hướng tới thay đổi nhận thức, giảm kỳ thị và giúp người bệnh yên tâm điều trị” – TS Xuân nhấn mạnh.
Theo các chuyên gia, chiến lược quốc gia phòng, chống lao đang được triển khai với mục tiêu hướng tới chấm dứt bệnh lao vào năm 2030. Tuy nhiên, theo bác sĩ Anh Thu để tiến tới mục tiêu chấm dứt bệnh lao cần có sự tham gia chủ động từ cộng đồng. Theo đó, mỗi người dân có thể trở thành một “tác nhân tích cực” trong phòng, chống lao – từ việc khám sớm khi có triệu chứng, tuân thủ điều trị đến động viên, hỗ trợ người bệnh.
Nguyễn Văn