Tết Nguyên đán là thời điểm nhu cầu sử dụng rượu, bia gia tăng bởi chúng thường được dùng để giao lưu, chúc mừng năm mới, thể hiện sự gắn kết và vui vẻ trong các cuộc gặp gỡ gia đình, bạn bè. Tuy nhiên, việc sử dụng rượu, bia nếu không đúng cách có thể dẫn đến ngộ độc cấp tính, các biến chứng sức khỏe nghiêm trọng, thậm chí có nguy cơ tử vong. Do đó người dân cần chủ động phòng ngừa ngộ độc rượu, bia trong dịp Tết.
Nguyên nhân gây ngộ độc rượu, bia
Những nguyên nhân chính dẫn đến ngộ độc rượu, bia trong dịp Tết gồm:
Sử dụng rượu không rõ nguồn gốc, chẳng hạn như rượu được mua từ các cơ sở sản xuất nhỏ lẻ, không có giấy phép. Uống rượu công nghiệp trôi nổi trên thị trường, rượu pha cồn công nghiệp như methanol hoặc ethylene glycol. Uống rượu có độc tố tự nhiên như rượu ngâm với thảo mộc (như lá, rễ, hạt cây) hoặc ngâm với động vật (như mật, phủ tạng…).
Người dân cần lựa chọn rượu, bia rõ nguồn gốc, đảm bảo chất lượng.
Lạm dụng rượu, bia: Nam giới uống quá 2 đơn vị cồn/ngày; nữ giới uống quá 1 đơn vị cồn/ngày được coi là lạm dụng rượu, bia. Một đơn vị cồn tương đương 10 gam cồn (ethanol) nguyên chất chứa trong dung dịch uống, tương đương với 3/4 chai/lon bia 330 ml (5%); một chai hoặc một lon nước trái cây/cider/strongbow có cồn loại 330ml (4,5%); một cốc bia hơi 330 ml (4%); một ly rượu vang 100 ml (13,5%) hoặc một ly nhỏ/cốc nhỏ rượu mạnh 40 ml (30%).
Một số người cho rằng uống bia ít gây hại sức khỏe hơn so với uống rượu, điều này là không đúng. Tác hại đối với sức khỏe chủ yếu do chất cồn (ethanol) trong đồ uống gây ra, vì vậy tác hại do rượu, bia không phụ thuộc vào loại đồ uống (là bia hay rượu) mà phụ thuộc vào lượng uống (tiêu thụ bao nhiêu đơn vị cồn) và cách thức uống (tần suất sử dụng).
Triệu chứng ngộ độc rượu, bia
Ngộ độc rượu được biểu hiện ở nhiều mức độ khác nhau, từ nhẹ (là không kiềm chế kiểm soát được cảm xúc, dễ tức giận, nổi nóng, đi đứng không vững…) đến ngộ độc nặng (nôn nhiều, vã mồ hôi, hôn mê, mạch nhanh, thở nông, hạ huyết áp, có thể tử vong nếu không được cấp cứu kịp thời).
Không chỉ gây ngộ độc, theo Bộ Y tế, rượu, bia là một trong các nguyên nhân gây ra hơn 230 loại bệnh tật và tình trạng thương tích. Lạm dụng rượu, bia chiếm 6,9% và 2,0% gánh nặng bệnh tật toàn cầu đối với nam giới và nữ giới tương ứng. Một số bệnh và thương tích chính do uống rượu, bia gây ra gồm: ung thư (ung thư khoang miệng, vòm họng, thanh quản, thực quản, đại - trực tràng, gan và ung thư vú ở phụ nữ), bệnh tim mạch (như đột quỵ, suy tim, tăng huyết áp và phình động mạch chủ), bệnh hệ tiêu hóa (gan nhiễm mỡ do rượu, viêm gan cấp do rượu, viêm tụy cấp tính,…), rối loạn tâm thần (làm suy giảm trí nhớ và khả năng tư duy, lo âu, trầm cảm, kích động…), thương tích (tai nạn giao thông, gây thương tích không chủ ý,…), các vấn đề xã hội (bạo lực, mất việc làm…) hay các rối loạn và bệnh lý khác (gây lão hóa sớm, suy giảm miễn dịch, hội chứng nhiễm độc rượu ở bào thai, trẻ đẻ ra nhẹ cân).
Biện pháp phòng chống ngộ độc rượu, bia dịp Tết
Để phòng ngộ độc rượu, bia dịp Tết nói riêng và phòng tác hại của rượu, bia nói chung, người dân cần lưu ý một số điều sau:
Tốt nhất là không nên uống rượu, bia vì không có ngưỡng nào là an toàn. Trong trường hợp có uống thì không nên uống quá hai đơn vị cồn/ngày với nam giới, một đơn vị cồn/ngày đối với nữ giới và không uống quá 5 ngày/tuần.
Ăn đầy đủ trước, trong và ngay sau uống, không nên uống rượu khi đói.
Nên lựa chọn rượu, bia có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng, có nhãn mác, thông tin đầy đủ. Kiểm tra màu sắc, mùi vị, độ trong suốt của rượu trước khi sử dụng. Với rượu nấu tại nhà, cần đảm bảo quy trình lên men, chưng cất an toàn và hạn chế sử dụng.
Tuyệt đối không pha rượu với bia hoặc các chất kích thích khác dễ gây ngộ độc; Không uống rượu bia ngâm với các loại thảo mộc, nội tạng động vật nhưng không được xác định rõ độc tính hay những loại rượu được ngâm theo kinh nghiệm cá nhân.
Theo dõi sức khỏe, đến cơ sở y tế ngay khi xuất hiện dấu hiệu bất thường.
Phòng chống ngộ độc rượu, bia không chỉ là trách nhiệm cá nhân mà còn là trách nhiệm của gia đình và cộng đồng. Để đón Tết lành mạnh, trọn vẹn niềm vui mọi người không nên ép nhau uống rượu, bia; tăng cường các hoạt động vui xuân an toàn, bổ ích không phụ thuộc vào rượu, bia.
ThS.BS. Hồ Thị Hồng (CDC Đồng Nai)