Nắng mưa xen kẽ, nhiệt độ thay đổi liên tục đang tạo điều kiện thuận lợi cho các bệnh đường hô hấp ở trẻ em. Nhiều trường hợp ban đầu chỉ ho, sổ mũi hoặc sốt nhẹ nhưng nhanh chóng diễn tiến thành viêm phổi, suy hô hấp nếu không được phát hiện kịp thời. BS.CKII Bùi Ngọc Thắng, Khoa Nhi, Bệnh viện ĐK Bình Phước đã chia sẻ với phóng viên Trung tâm Kiểm soát bệnh tật thành phố Đồng Nai về cách nhận biết dấu hiệu bệnh, chăm sóc và phòng ngừa hiệu quả cho trẻ trong giai đoạn này.
BS.CKII Bùi Ngọc Thắng, Khoa Nhi, Bệnh viện ĐK Bình Phước
Phóng viên: Thời tiết nắng mưa thất thường ảnh hưởng như thế nào đến sức khỏe của trẻ? Khoa Nhi thường tiếp nhận những bệnh nào trong giai đoạn này?
BS.CKII Bùi Ngọc Thắng: Thời tiết thay đổi không phải nguyên nhân trực tiếp gây bệnh nhưng tạo điều kiện thuận lợi để các bệnh đường hô hấp xuất hiện và diễn tiến nặng hơn, nhất là ở trẻ nhỏ.
Khi nhiệt độ thay đổi đột ngột hoặc trẻ thường xuyên ra vào môi trường máy lạnh, niêm mạc mũi họng dễ bị kích thích, giảm khả năng bảo vệ. Mưa nhiều cũng làm gia tăng nấm mốc, bụi và các tác nhân gây dị ứng. Trong khi đó, trẻ học tập tại trường lớp hoặc nhà trẻ rất dễ lây nhiễm vi rút qua tiếp xúc gần.
Thời điểm này, khoa Nhi tiếp nhận nhiều trường hợp viêm mũi họng, viêm amidan, viêm thanh quản, viêm phế quản, viêm tiểu phế quản và viêm phổi. Những trẻ có cơ địa dị ứng hoặc hen phế quản cũng dễ xuất hiện các đợt ho, khò khè, khó thở.
Điều đáng lưu ý là nhiều trẻ chỉ khởi phát bằng ho, sổ mũi hoặc sốt nhẹ nhưng sau đó nhanh chóng chuyển sang thở nhanh, khó thở hoặc viêm phổi. Vì vậy, phụ huynh không nên chỉ nhìn vào mức độ sốt mà cần theo dõi toàn trạng của trẻ.
Phóng viên: Những trẻ nào có nguy cơ mắc các bệnh đường hô hấp và vì sao thưa bác sĩ?
BS.CKII Bùi Ngọc Thắng: Trẻ dưới 5 tuổi, đặc biệt trẻ dưới 2 tuổi, có hệ miễn dịch chưa hoàn thiện nên dễ mắc bệnh hơn người lớn. Đường thở của trẻ nhỏ, hẹp, chỉ cần niêm mạc đường hô hấp sưng nề hoặc nhiều đờm đã có thể gây khó thở.
Nhóm cần được theo dõi sát gồm trẻ sinh non, nhẹ cân, suy dinh dưỡng, mắc bệnh tim bẩm sinh, hen phế quản, bệnh phổi mạn tính, bệnh thần kinh hoặc suy giảm miễn dịch. Trẻ thường xuyên tiếp xúc với khói thuốc lá, bụi, nấm mốc hoặc sống trong môi trường đông người cũng có nguy cơ mắc bệnh cao hơn.
Đối với những trẻ thuộc nhóm nguy cơ, khi có biểu hiện ho, sốt, bú kém hoặc mệt hơn bình thường, phụ huynh nên đưa trẻ đi khám sớm, không nên chờ đến khi trẻ khó thở rõ mới đến bệnh viện.
Phóng viên: Khi trẻ ho, sốt, sổ mũi hoặc khò khè, phụ huynh cần lưu ý những dấu hiệu nào?
BS.CKII Bùi Ngọc Thắng: Điều quan trọng nhất là quan sát nhịp thở, khả năng ăn bú và mức độ tỉnh táo của trẻ cũng như diễn biến bệnh.
Các dấu hiệu cảnh báo gồm thở nhanh, cánh mũi phập phồng, rút lõm lồng ngực, thở rên, đầu gật theo nhịp thở, tím môi hoặc trẻ phải ngừng bú để thở, khò khè hoặc tím môi. Đây là những biểu hiện cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay.
Ngoài ra, trẻ sốt cao kéo dài, sốt tái phát sau khi đã giảm, ho nhiều hơn, đau ngực, bỏ bú, nôn liên tục, li bì hoặc co giật cũng cần được khám sớm. Riêng trẻ dưới 3 tháng tuổi, chỉ cần sốt từ 38 độ C trở lên đã phải đưa đến bệnh viện.
Phụ huynh không nên chỉ nhìn vào mức độ ho để đánh giá bệnh. Có trẻ ho ít nhưng đã thở nhanh, bú kém, mệt mỏi, trong khi có trẻ ho nhiều vẫn ăn uống, sinh hoạt bình thường. Do đó, cần đánh giá tổng thể, thay vì chỉ nhìn vào triệu chứng ho.
Phóng viên: Hiện nay có nhiều phụ huynh tự mua thuốc cho con ngay khi mới ho hoặc sổ mũi. Bác sĩ khuyến có cáo gì?
BS.CKII Bùi Ngọc Thắng: Đây là tình trạng khá phổ biến và cũng là vấn đề chúng tôi thường xuyên phải tư vấn cho phụ huynh. Phần lớn các trường hợp viêm đường hô hấp ở trẻ là do vi rút nên kháng sinh không có tác dụng. Việc tự ý dùng kháng sinh không chỉ làm tăng nguy cơ dị ứng, rối loạn tiêu hóa mà còn dẫn đến kháng kháng sinh.
Phụ huynh cũng không nên dùng lại đơn thuốc cũ hoặc tự sử dụng nhiều loại thuốc ho, vì có thể khiến trẻ bị quá liều hoạt chất.
Nếu trẻ chỉ ho, sổ mũi nhẹ nhưng vẫn tỉnh táo, ăn bú tốt, phụ huynh có thể chăm sóc tại nhà bằng cách cho trẻ nghỉ ngơi, uống đủ nước, bú mẹ, vệ sinh mũi bằng nước muối sinh lý và dùng thuốc hạ sốt đúng liều khi cần.
Tuy nhiên, khi trẻ có biểu hiện thở nhanh, khó thở, bỏ bú, li bì hoặc bệnh ngày càng nặng, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để được thăm khám. Không nên tiếp tục tự mua thuốc điều trị tại nhà.
Phóng viên: Vậy phụ huynh cần chăm sóc trẻ như thế nào để phòng bệnh thưa bác sĩ?
BS.CKII Bùi Ngọc Thắng: Trước hết trẻ cần được mặc quần áo phù hợp với thời tiết, tránh thay đổi nhiệt độ quá đột ngột, có thể làm đường hô hấp bị kích thích. Khi sử dụng máy lạnh nên duy trì nhiệt độ hợp lý và không để luồng gió thổi trực tiếp vào trẻ.
Gia đình cần giữ nhà cửa sạch sẽ, thông thoáng, hạn chế khói thuốc, khói bếp, bụi, nấm mốc và các mùi hóa chất. Đồng thời hướng dẫn trẻ rửa tay thường xuyên, che miệng khi ho, không dùng chung đồ cá nhân và hạn chế đến nơi đông người khi đang mắc bệnh.
Về dinh dưỡng, trẻ cần ăn đủ chất, uống đủ nước và tiếp tục bú mẹ. Cha mẹ không nên tự ý kiêng thịt, cá, tôm hay sữa khi trẻ bị ho vì có thể khiến trẻ thiếu dinh dưỡng và hồi phục chậm.
Bên cạnh đó, tiêm chủng đầy đủ, đúng lịch vẫn là biện pháp phòng bệnh hiệu quả nhất. Ngoài các vắc xin trong Chương trình Tiêm chủng mở rộng, phụ huynh nên tham khảo thêm vắc xin cúm, phế cầu và các vắc xin phù hợp với từng độ tuổi của trẻ.
Phóng viên: Xin cảm ơn BS.CKII Bùi Ngọc Thắng!
Thanh Quyết (Thực hiện)