Vi rút Rota là nguyên nhân chính gây bệnh tiêu chảy cấp ở trẻ nhỏ. Ước tính vi rút Rota khiến hàng trăm nghìn trẻ phải nhập viện và hàng nghìn trẻ phải cấp cứu mỗi năm tại Việt Nam. Tiêm vắc xin Rota là biện pháp hàng đầu giúp bảo vệ sức khỏe của trẻ.
Sự nguy hiểm của bệnh tiêu chảy do vi rút Rota
Bệnh tiêu chảy do vi rút Rota là bệnh cấp tính, thường gặp ở trẻ nhỏ với các triệu chứng điển hình như nôn ói, tiêu chảy, đau bụng, sốt, có thể ho và chảy nước mũi. Do vừa bị nôn và tiêu chảy nhiều, trẻ bị nhiễm vi rút Rota rất dễ bị mất nước nếu không được chăm sóc thích hợp. Tình trạng mất nước có thể gây ra co giật, tổn thương não, thậm chí tử vong. Ngoài hiện tượng mất nước, trẻ bị tiêu chảy kéo dài còn dẫn tới biến chứng chán ăn, bỏ ăn, dần dần suy dinh dưỡng và kiệt sức.
Cho trẻ uống vắc xin Rota tại điểm trạm y tế Trà Cổ - Trạm y tế xã Tân Phú.
Bệnh dễ lây truyền và có thể gây dịch. Bệnh tiêu chảy do vi rút Rota chủ yếu lây truyền qua đường tiêu hóa, ngoài ra có thể lây qua đường hô hấp. Yếu tố truyền bệnh chính là phân của bệnh nhân hoặc người lành mang vi rút Rota. Phân sẽ làm ô nhiễm môi trường, đặc biệt là nguồn nước; ngoài ra, có thể gây ô nhiễm thực phẩm và các vật dụng khác. Sau đó, vi rút Rota có thể dễ dàng truyền trực tiếp từ phân của người bệnh (hoặc người lành mang vi rút) sang miệng trẻ qua tay, thức ăn, nước uống hoặc các vật dụng, thiết bị ô nhiễm. Chỉ cần một lượng rất nhỏ vi rút là đủ để lan truyền và gây thành dịch trong cộng đồng.
Tại Việt Nam, vi rút Rota là nguyên nhân gây ra tiêu chảy cấp ở 20% đến trên 50% trẻ nhỏ trong giai đoạn 2016-2023. Mỗi năm, ước tính hàng trăm nghìn trẻ phải nhập viện và hàng nghìn trẻ phải cấp cứu do vi rút Rota. Bên cạnh đó, hàng năm số trẻ chết do vi rút Rota chiếm từ 4-8% trong tổng số trẻ dưới 5 tuổi bị chết vì mọi nguyên nhân. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến sự phát triển khỏe mạnh của trẻ trong giai đoạn đầu đời mà còn gây áp lực không nhỏ lên hệ thống y tế, gánh nặng tài chính đối với gia đình.
Ở miền Bắc, bệnh tiêu chảy do vi rút Rota thường xảy ra vào mùa thu đông kéo dài tới mùa xuân (khi thời tiết mưa, lạnh, ẩm ướt). Ở miền Nam, bệnh xảy ra quanh năm, nhiều nhất là vào tháng ba và tháng chín.
Vắc xin Rota – lá chắn bảo vệ sức khỏe của trẻ
Vắc xin phòng bệnh tiêu chảy cấp do vi rút Rota (vắc xin Rota) đã được chứng minh hiệu quả vượt trội trong việc phòng ngừa tiêu chảy do vi rút Rota. Theo các nghiên cứu, vắc xin này có tỷ lệ hiệu quả từ 85%-98% trong việc ngăn ngừa tiêu chảy nặng và từ 74%-87% đối với tiêu chảy cấp do vi rút Rota ở mọi mức độ trong năm đầu tiên sau khi uống.
Vắc xin Rota cũng được ghi nhận có tính an toàn cao, chưa ghi nhận bất kỳ phản ứng nghiêm trọng nào, chỉ có một tỷ lệ rất nhỏ trẻ có phản ứng thông thường sau uống vắc xin Rota như nôn, sốt nhẹ hay tiêu chảy. Đến nay, vắc xin Rota đã được triển khai rộng rãi và an toàn tại hơn 120 quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới, góp phần giảm đáng kể số ca tử vong và nhập viện ở trẻ nhỏ. Có thể nói, vắc xin Rota chính là lá chắn an toàn bảo vệ sức khỏe của trẻ.
Nhằm ngăn ngừa bệnh tiêu chảy cấp do vi rút Rota và làm giảm thiểu số trẻ phải nhập viện vì bệnh tiêu chảy cấp do vi rút Rota, Bộ Y tế đã chính thức đưa vắc xin Rota vào Chương trình Tiêm chủng Mở rộng từ năm 2024. Bắt đầu từ năm 2024, vắc xin Rota được triển khai miễn phí cho trẻ em tại 32 tỉnh miền núi, khó khăn và dần mở rộng phạm vi trên toàn quốc theo lộ trình mà Nghị quyết 104/NQ-CP ngày 15/8/2022 của Chính phủ đã đề ra là bổ sung thêm 9 tỉnh trong năm 2025 và đến năm 2026 là bao phủ toàn quốc.
Như vậy, hiện nay trẻ em toàn quốc đã được uống vắc xin Rota miễn phí trong Chương trình Tiêm chủng mở rộng.
Các bậc phụ huynh hãy đưa trẻ đến Trạm y tế gần nhất để uống vắc xin Rota ngay khi trẻ đủ 2 tháng tuổi, giúp ngăn ngừa hiệu quả bệnh tiêu chảy cấp do vi rút Rota. Từ đó, hình thành lá chắn bảo vệ giúp trẻ phát triển khỏe mạnh.
Lịch uống vắc xin Rota gồm 2 liều với khoảng cách như sau: liều 1 khi trẻ đủ 02 tháng tuổi; liều 2 uống ít nhất 01 tháng sau liều 1 (hoàn thành trước 6 tháng tuổi). Trong cùng buổi tiêm chủng có thể sử dụng vắc xin Rota cùng lúc với vắc xin khác như vắc xin bại liệt (OPV, IPV), vắc xin phối hợp DPT-VGB-Hib, DPT-VGB-Hib - IPV, vắc xin viêm gan B,…mà không ảnh hưởng đến độ an toàn và hiệu lực của các vắc xin này.
ThS.BS.Hồ Thị Hồng (CDC Đồng Nai)