Chikungunya là bệnh do nhiễm vi rút Chikungunya (CHIKV) lây truyền qua muỗi Aedes (muỗi vằn), có khả năng gây dịch.
Từ đầu năm đến nay, tại Việt Nam chưa ghi nhận người mắc bệnh do vi rút CHIKV. Tuy nhiên, tính đến ngày 06-8-2020 dịch đã bùng phát và lan rộng khắp 15 tỉnh/thành phố của Campuchia với khoảng 1.700 trường hợp mắc, trong đó có những tỉnh giáp với Việt Nam như Tbong Khnum, Ta Kheo, Kampot. Nguy cơ dịch xâm nhập, lan rộng tại khu vực phía Nam, đặc biệt những tỉnh có biên giới với Campuchia là rất lớn nếu không kịp thời chủ động phòng bệnh.
Đường lây truyền
Vi rút CHIKV lây truyền sang người do muỗi vằn đốt. Muỗi vằn là muỗi có màu đen, thân và chân có những đốm trắng. Muỗi vằn cũng là tác nhân truyền bệnh sốt xuất huyết Dengue và bệnh do vi rút Zika. Muỗi vằn thường trú đậu ở các góc tối trong nhà, trên quần áo, chăn màn, dây phơi và các đồ dùng trong nhà. Muỗi vằn đẻ trứng, sinh sản ở các ao, vũng nước hoặc các dụng cụ chứa nước sạch ở trong và xung quanh nhà như bể nước, chum, vại, lu, khạp, giếng nước, hốc cây, các đồ vật hoặc đồ phế thải có chứa nước như lọ hoa, bát nước kê chạn, lốp xe, vỏ dừa,...
Lật úp các dụng cụ chứa nước không cần thiết, ngăn muỗi đẻ trứng.
Đây là loài muỗi ưa thích đốt hút máu người, đốt ban ngày, thường vào buổi sáng sớm và chiều tà, có thể đốt nhiều lần trong ngày nếu chưa no máu. Muỗi này phát triển mạnh vào mùa mưa, khi nhiệt độ trung bình hàng tháng trên 200C.
Các triệu chứng của bệnh này thường xuất hiện từ 3 đến 7 ngày sau khi bị muỗi đốt. Triệu chứng đặc trưng của bệnh là sốt trên 39°C, đau đa khớp hai bên và đối xứng, có thể nặng và suy nhược. Các triệu chứng khác có thể bao gồm nhức đầu, đau cơ, viêm khớp, viêm kết mạc, buồn nôn, nôn hoặc phát ban dát sẩn. Mặc dù CHIKV hiếm khi gây tử vong, nhưng các triệu chứng bệnh có thể trở nên nghiêm trọng và gây tàn phế như liệt dây thần kinh sọ, viêm màng não,... Hầu hết mọi người sẽ khỏe hơn trong vòng một tuần, nhưng đau khớp có thể kéo dài nhiều tháng.
Chu trình phát triển của muỗi.
Các biện pháp phòng bệnh
Hiện nay chưa có vắc xin phòng loại vi rút này, đồng thời cũng chưa có thuốc điều trị đặc hiệu. Chính vì thế việc chủ động phòng bệnh đóng vai trò vô cùng quan trọng. Các biện pháp phòng bệnh phụ thuộc hoàn toàn vào việc tránh bị muỗi đốt và loại bỏ nơi sinh sản của muỗi.
Để tích cực, chủ động phòng bệnh cho bản thân, gia đình và mọi người xung quanh, người dân cần thực hiện các biện pháp phòng bệnh sau:
1. Đậy kín tất cả các dụng cụ chứa nước có thể chứa lăng quăng/bọ gậy như: bể nước ăn, giếng nước, chum, vại, thùng phuy, bể nước nhà vệ sinh, thùng, xô, chậu, các dụng cụ khác như lon, chai, lọ,… để muỗi không vào đẻ trứng.
2. Hàng tuần thực hiện các biện pháp diệt lăng quăng/bọ gậy bằng cách thả cá vào dụng cụ chứa nước lớn; thau rửa dụng cụ chứa nước vừa và nhỏ như bát kê chân chạn, lọ hoa, khay nước của tủ lạnh hay điều hòa, máng thoát nước, máng gia súc/gia cầm, bể cây cảnh; lật úp các dụng cụ không chứa nước; thay nước bình hoa/bình bông; bỏ muối, dầu hoặc hóa chất diệt lăng quăng/bọ gậy vào bát nước kê chân chạn, các ổ nước đọng.
3. Hàng tuần loại bỏ, lật úp các vật liệu phế thải, các hốc nước tự nhiên không cho muỗi đẻ trứng như chai, lọ, hũ, mảnh chai, chum vại vỡ, vỏ dừa, mảnh lu vỡ, lốp/vỏ xe cũ, hốc tre, bẹ lá...
4. Ngủ màn, mặc quần áo dài phòng muỗi đốt ngay cả ban ngày.
5. Tích cực phối hợp với ngành y tế trong các đợt phun hóa chất phòng, chống dịch.
6. Khi bị sốt đến ngay cơ sở y tế để được khám và tư vấn điều trị. Không tự ý điều trị tại nhà.
BS. Hồ Thị Hồng
Trung tâm kiểm soát bệnh tật tỉnh