Không chờ người dân tìm đến, nhiều trạm y tế đang chủ động đi vào cộng đồng để phát hiện sớm nguy cơ, can thiệp từ đầu và đưa kiến thức phòng bệnh đến gần người dân. Từ kiểm tra sức khỏe trẻ em tại nhà, xử lý ổ dịch sốt xuất huyết đến truyền thông phòng bệnh, y tế cơ sở đang từng bước chuyển từ “chờ bệnh” sang chủ động bảo vệ sức khỏe.
Đến từng nhà để chăm sóc trẻ
Thay vì chờ các gia đình đưa con đến trạm y tế, nhân viên Trạm Y tế xã Phú Trung cùng nhân viên y tế thôn bản, cộng tác viên dân số đến từng nhà có trẻ dưới 6 tuổi để kiểm tra sức khỏe, tư vấn dinh dưỡng, chăm sóc và phòng bệnh.
Nhân viên Trạm Y tế xã Phú Trung đến tận nhà khám bệnh cho trẻ dưới 6 tuổi.
Tại mỗi gia đình, cán bộ y tế trực tiếp kiểm tra tình trạng sức khỏe của trẻ, ghi nhận những vấn đề cần theo dõi và hướng dẫn phụ huynh cách chăm sóc phù hợp. Những trường hợp có dấu hiệu bất thường được tư vấn, khuyến cáo đưa trẻ đến cơ sở y tế để được thăm khám, đánh giá và can thiệp kịp thời.
Theo bà Phạm Thị Phông, Phó chủ tịch UBND xã, phụ trách Trạm Y tế xã Phú Trung, đến nay chương trình đã kiểm tra sức khỏe cho hơn 50% trẻ dưới 6 tuổi trên địa bàn. Trạm phấn đấu hoàn thành việc kiểm tra cho 100% trẻ thuộc diện này trước ngày 30-9-2026.
Việc kiểm tra sức khỏe tại nhà không chỉ tạo thuận lợi cho gia đình mà còn giúp cán bộ y tế nắm sát hơn tình trạng sức khỏe của trẻ ngay tại nơi sinh sống. Qua đó, những vấn đề sức khỏe có thể được phát hiện và hướng dẫn xử trí từ sớm, thay vì chờ đến khi bệnh trở nên rõ ràng mới đưa trẻ đi khám.
Cách làm này cũng cho thấy vai trò của y tế cơ sở đang thay đổi. Trạm y tế không chỉ là nơi người dân tìm đến khi có bệnh mà còn chủ động tìm đến cộng đồng, nắm bắt nhu cầu và nguy cơ sức khỏe ngay từ từng hộ gia đình.
Phát hiện sớm, xử lý ngay từ cơ sở
Trong phòng, chống bệnh truyền nhiễm, sự chủ động của y tế cơ sở càng có ý nghĩa khi việc phát hiện và xử lý sớm giúp hạn chế nguy cơ dịch bệnh lan rộng.
Tại phường Đồng Phú, sau khi ghi nhận 17 ca sốt xuất huyết trong tuần 36, Trạm Y tế phường phối hợp với chính quyền địa phương, lực lượng quân sự, cộng tác viên và người dân triển khai vệ sinh môi trường, diệt lăng quăng, bọ gậy và phun hóa chất tại các khu vực có nguy cơ.
Theo bà Hoàng Thị Phương Thảo, Phó giám đốc Trạm Y tế phường Đồng Phú, ngay khi phát hiện ca bệnh, trạm phải nhanh chóng xác minh, điều tra khu vực xung quanh và triển khai các biện pháp xử lý nhằm hạn chế nguy cơ hình thành, lan rộng ổ dịch.
Như vậy, một ca sốt xuất huyết được phát hiện không chỉ dừng lại ở việc điều trị người bệnh. Đây còn là tín hiệu để y tế cơ sở rà soát môi trường xung quanh, tìm kiếm những điểm có nguy cơ phát sinh lăng quăng, bọ gậy và tổ chức xử lý.
Bởi nguy cơ sốt xuất huyết có thể hiện diện ngay trong khu dân cư, từ những vật dụng chứa nước tạo điều kiện cho muỗi truyền bệnh sinh sản. Bên cạnh các biện pháp chuyên môn của ngành y tế, sự tham gia của người dân có vai trò quan trọng trong phòng bệnh.
Tại xã Tân Lợi, trong năm 2026, trạm y tế đã triển khai 2 đợt trên diện rộng về vệ sinh môi trường, xử lý ổ dịch, phun hóa chất và truyền thông phòng bệnh.
Chị Nguyễn Thị Mẫn, người dân xã Tân Lợi, cho biết trước đây gia đình tôi đôi khi chưa để ý những vật dụng nhỏ có thể đọng nước. Sau khi được nhân viên y tế hướng dẫn, chúng tôi chủ động kiểm tra quanh nhà thường xuyên hơn, nhất là sau những ngày mưa, để không tạo nơi cho muỗi sinh sản.
Từ những việc làm cụ thể đó có thể thấy, phòng bệnh không bắt đầu khi dịch bệnh xuất hiện mà cần được duy trì thường xuyên tại từng hộ gia đình, khu dân cư. Y tế cơ sở phát hiện nguy cơ, hướng dẫn biện pháp phòng bệnh, còn người dân là lực lượng trực tiếp biến những hướng dẫn đó thành hành động hằng ngày.
Nắm chắc địa bàn, chủ động phòng bệnh
Hiện nay, nhiệm vụ của trạm y tế không chỉ dừng ở khám, chữa bệnh ban đầu mà còn bao gồm tiêm chủng, giám sát dịch bệnh, phòng chống bệnh truyền nhiễm, quản lý bệnh không lây nhiễm, chăm sóc sức khỏe trẻ em và truyền thông giáo dục sức khỏe.
Nhân viên Trạm Y tế phường Đồng Phú cùng người dân xử lý các vật dụng có nguy cơ đọng nước, phòng bệnh sốt xuất huyết.
Theo TS. Phạm Hoàng Xuân, Phó giám đốc Trung tâm Kiểm soát bệnh tật thành phố Đồng Nai, nếu tuyến cơ sở làm tốt công tác giám sát, phát hiện sớm và can thiệp ngay từ đầu sẽ góp phần hạn chế bệnh tật, đồng thời giảm áp lực cho tuyến trên.
Để thực hiện tốt vai trò này, theo ông Xuân, tuyến cơ sở không chỉ cần bảo đảm nhân lực, chuyên môn mà còn phải được tăng cường trang thiết bị, ứng dụng công nghệ, khai thác dữ liệu và kết nối thông tin giữa các tuyến.
Sau khi trạm y tế được chuyển giao về xã, phường, yêu cầu đặt ra đối với tuyến cơ sở ngày càng toàn diện hơn. Nhân viên y tế phải vừa nắm chắc địa bàn, vừa theo dõi các nhóm nguy cơ, triển khai phòng bệnh và quản lý sức khỏe người dân.
“Trong thực tế, cán bộ y tế cơ sở đang cùng lúc thực hiện nhiều nhiệm vụ, từ phòng chống dịch, tiêm chủng, quản lý bệnh không lây nhiễm đến chăm sóc sức khỏe trẻ em và truyền thông. Vì vậy, điều quan trọng không chỉ là tổ chức các đợt ra quân mà phải duy trì được việc theo dõi địa bàn, phát hiện nguy cơ và can thiệp kịp thời” – TS Xuân nhấn mạnh.
Theo TS. Xuân, chủ động phòng bệnh cũng không thể chỉ dựa vào một chiến dịch. Đây phải là công việc thường xuyên, trong đó nhân viên y tế nắm chắc địa bàn, chính quyền phối hợp huy động nguồn lực, còn người dân trực tiếp tham gia và thay đổi hành vi.
Một đứa trẻ được kiểm tra sức khỏe ngay tại nhà, một ca bệnh được phát hiện, xử lý sớm và một gia đình chủ động loại bỏ vật chứa nước có lăng quăng. Những việc làm tưởng như nhỏ nhưng nếu được thực hiện thường xuyên sẽ góp phần tạo nên mạng lưới phòng bệnh ngay từ cộng đồng.
Thanh Quyết