Không phải cán bộ chuyên trách, cũng không có mức hỗ trợ tương xứng, nhưng gần 5.000 cộng tác viên dân số ở Đồng Nai vẫn ngày ngày bám địa bàn, đến từng hộ dân tuyên truyền về kế hoạch hóa gia đình, chăm sóc sức khỏe sinh sản và nâng cao chất lượng dân số. Sự kiên trì của họ đang từng bước thay đổi nhận thức của người dân, nhất là ở vùng sâu, vùng đồng bào dân tộc thiểu số.
Gần 24 năm kiên trì “gõ cửa từng nhà”
Đã ngoài 65 tuổi, ông Điểu Nông (ấp 1, xã Tân Hưng) người dân tộc S’tiêng vẫn đều đặn rong ruổi khắp các tuyến đường trong thôn để gặp gỡ từng gia đình. Gần 24 năm làm cộng tác viên dân số, ông trở thành người quen thuộc với hầu hết các hộ dân trong ấp.
Ấp 1 có hơn 300 hộ, trong đó trên 65% là đồng bào dân tộc thiểu số. Trước đây, tư tưởng sinh nhiều con, tảo hôn hay hôn nhân cận huyết vẫn còn tồn tại ở một số gia đình.
Ông Điểu Nông sử dụng mạng xã hội để tuyên truyền các biện pháp tránh thai và chăm sóc sức khỏe sinh sản cho người dân ấp 1, xã Tân Hưng.
Chính ông Điểu Nông cũng từng trải qua cuộc sống đông con. Sau khi sinh 5 người con, ông cùng vợ quyết định thực hiện kế hoạch hóa gia đình và nhận ra rằng nuôi dạy con trong điều kiện kinh tế khó khăn không hề dễ dàng.
Năm 2002, ông được người dân tín nhiệm bầu làm người có uy tín trong cộng đồng và đảm nhận thêm vai trò cộng tác viên dân số. Từ đó, hành trình “đi từng ngõ, gõ từng nhà” của ông cũng bắt đầu.
Suốt gần 24 năm trôi qua ông vẫn kiên trì đến từng nhà tuyên truyền về chăm sóc sức khỏe sinh sản, bình đẳng giới và kế hoạch hóa gia đình.
Ông cho hay, là cộng tác viên nam, ông chọn cách trò chuyện với các ông chồng. Nhiều việc nếu chỉ nói với phụ nữ thì chưa đủ. Muốn thay đổi thì người đàn ông trong gia đình cũng phải hiểu.
Ngoài gặp trực tiếp người dân, ông còn lồng ghép nội dung dân số trong các cuộc họp ấp, sinh hoạt cộng đồng và sử dụng mạng xã hội để chia sẻ thông tin về chăm sóc sức khỏe sinh sản.
Nhờ sự am hiểu phong tục địa phương và cách vận động gần gũi, nhiều gia đình đã thay đổi nhận thức về hôn nhân và sinh sản. Không ít cặp vợ chồng chủ động thực hiện các biện pháp tránh thai, từ bỏ quan niệm trọng nam khinh nữ và quan tâm hơn đến việc chăm sóc sức khỏe sinh sản của phụ nữ.
Trước đây, vợ chồng anh Điểu Liên (ấp 1, xã Tân Hưng) từng quan niệm gia đình đông con sẽ có thêm người phụ giúp làm rẫy. Tuy nhiên, sau nhiều lần được cộng tác viên dân số Điểu Nông đến tận nhà tuyên truyền, phân tích về lợi ích của việc sinh đủ hai con và nuôi dạy con tốt, vợ chồng anh đã dần thay đổi suy nghĩ. Hiện gia đình chủ động thực hiện kế hoạch hóa gia đình, tập trung phát triển kinh tế và dành nhiều điều kiện hơn để chăm lo việc học hành, sức khỏe của các con.
“Trước đây, tôi chỉ nghĩ đông con thì vui nhà, có thêm người làm. Giờ mới thấy sinh ít con thì mới có điều kiện chăm sóc, cho con học hành đến nơi đến chốn” – anh Điểu Liên chia sẻ.
Theo cử nhân hộ sinh Nguyễn Thị Lựu, phụ trách điểm Trạm Y tế An Khương (Trạm Y tế xã Tân Hưng), dù địa bàn rộng, đường sá đi lại khó khăn và người dân thường đi làm rẫy, ông Điểu Nông vẫn luôn bám cơ sở, nắm chắc từng hộ gia đình và là cầu nối quan trọng giữa ngành y tế với người dân.
“Mưa dầm thấm lâu” ở vùng đồng bào dân tộc
Anh Điểu B'lách phát màn tẩm hóa chất phòng, chống muỗi truyền bệnh sốt rét cho các hộ dân.
Tại xã Phú Nghĩa, anh Điểu B'lách, cộng tác viên dân số kiêm Trưởng thôn Đăk Son 2, cũng có hơn 15 năm gắn bó với công tác dân số.
Anh cho biết, khi mới bắt đầu công việc năm 2010, anh gặp không ít khó khăn. Nhiều gia đình vẫn quan niệm “trời sinh voi, sinh cỏ”, muốn có nhiều con để thêm lao động làm rẫy. Không ít phụ nữ còn e ngại tiếp cận các biện pháp tránh thai hiện đại.
Không nản lòng, anh vẫn kiên trì đến từng hộ dân vận động, giải thích. “Mỗi lần bà con chưa nghe thì mình lại đến, nói nhiều lần. Mưa dầm thì đất cũng phải thấm” – anh cười nói.
Điều khiến anh nhớ nhất là lần vận động một sản phụ mang thai lần thứ năm đang chuyển dạ trong rẫy vào bệnh viện sinh con thay vì sinh tại nhà theo tập tục cũ. Sau khi nghe anh thuyết phục, gia đình đã đồng ý. Cả mẹ và em bé đều an toàn. Đó cũng là động lực để anh tiếp tục gắn bó với công việc vốn nhiều vất vả nhưng ít người biết đến.
Năm 2019, anh được người dân tín nhiệm bầu làm Trưởng thôn Đăk Son 2. Trên cương vị mới, anh tiếp tục lồng ghép các nội dung về dân số, sức khỏe sinh sản và nâng cao chất lượng dân số trong các cuộc họp thôn, sinh hoạt cộng đồng.
Theo DS.CKI Nguyễn Thị Hồng, Phó giám đốc phụ trách điều hành Trạm Y tế xã Phú Nghĩa, ở vùng sâu, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, công tác dân số chỉ hiệu quả khi có những cộng tác viên am hiểu địa bàn, biết cách tuyên tuyền, vận động phù hợp và được người dân tin tưởng.
“Từ chỗ còn e ngại, nhiều người dân nay đã chủ động tìm hiểu về kế hoạch hóa gia đình, chăm sóc sức khỏe sinh sản và tham gia các buổi truyền thông. Đó là kết quả của quá trình bền bỉ bám cơ sở, kiên trì vận động của cộng tác viên Điểu B'lách trong nhiều năm qua” – DS Hồng cho biết.
Hiện thành phố Đồng Nai có 4.909 cộng tác viên dân số đang hoạt động tại các thôn, ấp và khu dân cư. Không trực tiếp khám, chữa bệnh, họ vẫn âm thầm “đi từng ngõ, gõ từng nhà, rà từng đối tượng”, đưa các chủ trương, chính sách dân số đến gần hơn với người dân. Chính những bước chân bền bỉ ấy đang góp phần nâng cao chất lượng dân số ngay từ cơ sở và xây dựng những gia đình khỏe mạnh, hạnh phúc hơn.
Xuân Hiệp