Tiền mãn kinh và mãn kinh là giai đoạn chuyển tiếp tự nhiên trong cuộc đời người phụ nữ. Những thay đổi về thể chất, tâm lý và sức khỏe nếu không được hiểu đúng có thể ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống. Chủ động nhận biết dấu hiệu, chăm sóc sức khỏe đúng cách và chuẩn bị tốt kiến thức sẽ giúp phụ nữ bước qua giai đoạn này nhẹ nhàng, tự tin và an nhiên hơn.
ThS. Hà Thị Thu Quỳnh – Trưởng bộ môn Hộ sinh, Trường Cao đẳng Y tế Đồng Nai, chia sẻ những thông tin cần thiết giúp chị em hiểu đúng và chủ động chăm sóc sức khỏe trong giai đoạn tiền mãn kinh, mãn kinh.
.jpg)
ThS Hà Thị Thu Quỳnh - Trưởng bộ môn Hộ sinh, Trường Cao đẳng Y tế Đồng Nai.
* Trước hết, xin cô cho biết tiền mãn kinh và mãn kinh là gì? Phụ nữ thường bước vào giai đoạn này ở độ tuổi nào và tiền mãn kinh thường kéo dài bao lâu trước khi chính thức mãn kinh?
ThS Thu Quỳnh: Tiền mãn kinh là giai đoạn chuyển tiếp trước khi phụ nữ mất hoàn toàn chức năng sinh sản. Giai đoạn này thường có những thay đổi về chu kỳ kinh nguyệt, kèm theo các biểu hiện như bốc hoả, mệt mỏi, khó chịu, đau nhức cơ xương khớp hoặc thay đổi tâm lý. Mãn kinh là quá trình suy giảm chức năng sinh sản tự nhiên, thường xảy ra trong độ tuổi khoảng 45–55. Tuy nhiên, thời điểm mãn kinh ở mỗi người có thể khác nhau tùy thể trạng, di truyền và một số yếu tố liên quan đến sức khỏe như các bệnh lý kèm theo.
Theo Bộ Y tế Việt Nam, mãn kinh được chia làm 4 giai đoạn và 4 nhóm. Thứ nhất, là mãn kinh tự nhiên, có nghĩa người phụ nữ sẽ mất các chức năng liên quan đến chức năng sinh sản, chức năng về buồng trứng một cách tự nhiên, sinh lý và sẽ xảy ra quanh độ tuổi từ 45 - 55. Thứ hai, là mãn kinh sau khi can thiệp về y khoa, người phụ nữ sẽ mãn kinh khi họ bị cắt bỏ buồng trứng. Thứ ba, là mất chức năng buồng trứng sau quá trình hóa trị hoặc xạ trị. Thứ tư, là mãn kinh sớm tức mãn kinh trước 50 tuổi và mãn kinh muộn là mãn kinh sau 55 tuổi.
* Tiền mãn kinh và mãn kinh là những giai đoạn sinh lý mà hầu hết phụ nữ đều trải qua. Tuy nhiên, nhiều chị em dễ nhầm các biểu hiện của giai đoạn này với căng thẳng hoặc stress. Vậy những dấu hiệu nào giúp phụ nữ nhận biết mình đã bước vào tiền mãn kinh hoặc mãn kinh?
ThS Thu Quỳnh: Biểu hiện tiền mãn kinh và mãn kinh ở mỗi phụ nữ có thể khác nhau, tùy thể trạng và tình trạng sức khỏe. Tuy nhiên, thường gặp 4 nhóm triệu chứng chính.
Thứ nhất, là rối loạn vận mạch, điển hình là các cơn bốc hỏa, nóng bừng mặt, cổ, vã mồ hôi, bồn chồn và mệt mỏi. Thứ hai, là thay đổi về tâm lý – thần kinh như khó ngủ, ngủ không sâu, dễ mệt mỏi, giảm tập trung hoặc hay quên. Thứ ba, là các vấn đề cơ xương khớp với biểu hiện đau nhức, đồng thời nguy cơ loãng xương cũng tăng lên. Thứ tư, là thay đổi ở hệ niệu – sinh dục như khô âm đạo, đau rát khi quan hệ, giảm ham muốn, sa sinh dục hoặc xuất hiện các rối loạn tiểu tiện như són tiểu, tiểu không tự chủ.
Những biểu hiện này có thể ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống, vì vậy phụ nữ nên chủ động theo dõi sức khỏe và đi khám khi các triệu chứng kéo dài hoặc gây nhiều khó chịu.
* Nhiều phụ nữ cho rằng tiền mãn kinh và mãn kinh chỉ gây khó chịu trong một thời gian ngắn nên thường âm thầm chịu đựng, không đi khám. Quan điểm này có đúng không, và khi nào chị em cần đến cơ sở y tế để được tư vấn, thưa cô?
ThS Thu Quỳnh: Quan điểm này chưa đúng. Tiền mãn kinh và mãn kinh không chỉ gây bốc hỏa, mất ngủ hay thay đổi tâm trạng mà còn có thể đi kèm nhiều vấn đề sức khỏe như tim mạch, tăng huyết áp, rối loạn chuyển hóa, đái tháo đường, loãng xương, đau nhức xương khớp, giảm trí nhớ và các rối loạn niệu – sinh dục.
.jpg)
ThS Hà Thị Thu Quỳnh - Trưởng bộ môn Hộ sinh, Trường Cao đẳng Y tế Đồng Nai đang hướng dẫn cho học viên cách chăm sóc trẻ sau sinh.
Vì vậy, phụ nữ không nên chờ đến khi triệu chứng nặng mới đi khám. Từ khoảng 40 - 45 tuổi, chị em nên chủ động kiểm tra sức khỏe. Cần đi khám sớm khi có rối loạn kinh nguyệt, bốc hỏa, mất ngủ, đau xương khớp, són tiểu,… Bên cạnh đó, các triệu chứng cảnh báo cần đi khám ngay nếu có chảy máu âm đạo bất thường, kinh kéo dài trên 7 ngày, khoảng cách giữa hai kỳ kinh dưới 21 ngày, chảy máu sau quan hệ tình dục hoặc khí hư có mùi bất thường, lẫn máu.
Đi khám đúng thời điểm sẽ giúp phát hiện sớm nguyên nhân, được tư vấn và điều trị phù hợp, hạn chế ảnh hưởng đến sức khỏe và chất lượng cuộc sống.
* Bên cạnh việc thăm khám định kỳ, chế độ dinh dưỡng có vai trò như thế nào đối với sức khỏe phụ nữ trong giai đoạn tiền mãn kinh và mãn kinh, thưa cô?
ThS. Thu Quỳnh: Dinh dưỡng có vai trò rất quan trọng vì đây là yếu tố mà chúng ta có thể điều chỉnh hằng ngày để bảo vệ sức khỏe. Trước hết, phụ nữ nên duy trì cân nặng hợp lý, có thể theo dõi bằng chỉ số BMI; theo khuyến cáo, nên giữ mức BMI ổn định trong khoảng 18.5 – 22.9 theo tiêu chuẩn của người Châu Á.
Bên cạnh đó, cần hạn chế ăn mặn, nhất là các thực phẩm có nhiều muối như cá khô, dưa cà muối, các loại mắm; hạn chế sử dụng các loại đường hấp thụ nhanh như bánh kẹo, nước ngọt, trà sữa,… Cần tăng sử dụng chất béo có lợi từ cá, các loại hạt và dầu thực vật. Nên ăn đa dạng rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, bổ sung thực phẩm giàu vitamin C và ăn cá ít nhất 2 lần mỗi tuần.
Phụ nữ cũng cần uống đủ nước, không kiêng khem quá mức và duy trì chế độ ăn cân đối. Một chế độ dinh dưỡng hợp lý sẽ giúp kiểm soát cân nặng, hỗ trợ chuyển hóa và góp phần giảm nguy cơ tim mạch, rối loạn mỡ máu và các vấn đề sức khỏe thường gặp trong giai đoạn này.
* Hiện nay trên mạng xã hội có rất nhiều sản phẩm được quảng cáo là có thể “trẻ hóa nội tiết”, giảm bốc hỏa hoặc cải thiện các triệu chứng tiền mãn kinh, mãn kinh. Trước những quảng cáo này, phụ nữ cần lưu ý điều gì và có nên tự ý sử dụng các sản phẩm đó hay không, thưa cô?
ThS. Thu Quỳnh: Trước hết, phụ nữ cần hiểu rằng không có sản phẩm nào là “thần dược” giúp trẻ hóa hay giải quyết hoàn toàn các vấn đề của giai đoạn tiền mãn kinh, mãn kinh. Thuốc hoặc thực phẩm bảo vệ sức khỏe chỉ có ý nghĩa khi được sử dụng đúng đối tượng, đúng chỉ định và đúng cách.
Đối với liệu pháp nội tiết thay thế, đây không phải là phương pháp phù hợp với tất cả phụ nữ. Việc sử dụng cần được thăm khám, sàng lọc và tư vấn kỹ bởi bác sĩ hoặc chuyên gia về sức khỏe sinh sản, đặc biệt ở những người có bệnh lý kèm theo.
Vì vậy, chị em không nên tự ý mua và sử dụng các sản phẩm chỉ dựa trên quảng cáo trên mạng xã hội. Khi có triệu chứng ảnh hưởng đến sức khỏe và chất lượng cuộc sống, nên đến cơ sở y tế để được đánh giá và tư vấn lựa chọn phương pháp phù hợp, an toàn.
* Cô có lời khuyên gì dành cho phụ nữ để bước qua giai đoạn tiền mãn kinh và mãn kinh một cách khỏe mạnh, tích cực và an nhiên?
ThS. Thu Quỳnh: Tiền mãn kinh và mãn kinh không phải là điểm kết thúc, mà là một chặng tiếp theo trong hành trình của người phụ nữ sau nhiều năm dành thời gian cho gia đình và công việc, đây cũng là lúc chị em nên quan tâm, chăm sóc và yêu thương bản thân nhiều hơn.
Hãy chủ động trang bị kiến thức, duy trì lối sống lành mạnh, khám sức khỏe định kỳ và chia sẻ những thay đổi của mình với người thân hoặc cán bộ y tế khi cần. Khi có sự chuẩn bị tốt cả về thể chất lẫn tinh thần, phụ nữ hoàn toàn có thể bước qua giai đoạn này một cách nhẹ nhàng, tự tin, khỏe mạnh và an nhiên.
Cảm ơn ThS. Hà Thị Thu Quỳnh!
Bích Ngọc