Chương trình dự phòng lây truyền HIV từ mẹ sang con là một trong những mục tiêu quan trọng trong chiến lược chấm dứt dịch AIDS vào năm 2030. Tại Đồng Nai, ngành y tế đang đẩy mạnh các giải pháp từ tư vấn, xét nghiệm sớm cho phụ nữ mang thai đến điều trị dự phòng bằng thuốc ARV, nhằm bảo đảm mọi trẻ em đều có cơ hội chào đời khỏe mạnh, không mang HIV.
Chương trình được Đồng Nai triển khai từ năm 2009, từ tuyến tỉnh đến tận các trạm y tế xã, phường. Nhờ đó, không có trẻ nào sinh ra nhiễm HIV từ mẹ.
Phát hiện sớm – chìa khóa bảo vệ trẻ ngay từ trong bụng mẹ
Trong những năm qua, công tác phòng, chống HIV/AIDS tại TP. Đồng Nai đã đạt nhiều kết quả tích cực. Đặc biệt, chương trình dự phòng lây truyền HIV từ mẹ sang con mang lại nhiều hiệu quả cao, những năm gần đây hầu như 100% số trẻ sinh ra từ mẹ nhiễm HIV (được uống thuốc điều trị dự phòng lây truyền HIV từ mẹ sang con) đều có kết quả âm tính với vi rút HIV.
Nhân viên y tế khoa Phòng chống HIV/AIDS, CDC Đồng Nai tư vấn cho phụ nữ mang thai.
Ôm cô con gái gần 2 tuổi đang bi bô tập nói, chị N.T.H. (30 tuổi, ngụ phường Tân Triều) vẫn không quên cảm giác hoang mang khi biết mình nhiễm HIV trong lần khám thai đầu tiên.
“Tôi suy sụp, chỉ nghĩ con sinh ra rồi sẽ mang bệnh như mẹ. Nhưng các bác sĩ đã động viên, hướng dẫn điều trị chương trình dự phòng nên tôi quyết tâm tuân thủ thuốc đầy đủ” – chị H. nhớ lại.
Được tư vấn và điều trị ARV sớm, chị H. được theo dõi thai kỳ chặt chẽ. Sau khi sinh, bé tiếp tục được uống thuốc dự phòng và làm các xét nghiệm cần thiết. Khi nhận kết quả con âm tính với HIV, người mẹ trẻ bật khóc vì hạnh phúc.
“Tôi chưa từng nghĩ mình có thể sinh được một đứa con khỏe mạnh như vậy. Nếu không được phát hiện sớm và điều trị kịp thời, có lẽ mọi thứ đã khác” – chị H. chia sẻ.
Không riêng chị H., nhiều phụ nữ nhiễm HIV tại Đồng Nai đã được tiếp cận điều trị sớm và sinh ra những đứa trẻ khỏe mạnh.
Theo báo cáo của Trung tâm Kiểm soát bệnh tật (CDC) TP. Đồng Nai, trong quý II năm 2026, Đồng Nai đã thực hiện xét nghiệm HIV cho 11.301 phụ nữ mang thai. Kết quả ghi nhận 7 trường hợp dương tính với HIV. Số phụ nữ mang thai nhiễm HIV được điều trị ARV là 9 người (trong đó 7 ca mới, một ca đã điều trị ARV trước khi mang thai và một ca có kết quả xét nghiệm HIV tại TP. Hồ Chí Minh, sau đó chuyển về Đồng Nai để tiếp tục điều trị). Đồng thời, 16 trẻ sinh ra từ mẹ nhiễm HIV đều được dự phòng bằng thuốc ARV sau sinh, nhằm giảm nguy cơ lây truyền HIV từ mẹ sang con.
BS.CKI Vũ Thị Ngọc - Trưởng khoa Phòng chống HIV/AIDS, CDC Đồng Nai cho biết, HIV lây qua 3 đường: Đường máu, đường quan hệ tình dục không an toàn và mẹ truyền sang con. Nếu không có biện pháp can thiệp, tỷ lệ lây truyền HIV từ mẹ sang con có thể lên tới 40%. Tuy nhiên, khi người mẹ được xét nghiệm sớm, điều trị thuốc kháng vi rút (ARV) đầy đủ và trẻ được điều trị dự phòng sau sinh thì tỷ lệ này giảm xuống dưới 2%, thậm chí thấp hơn. “Phụ nữ mang thai nên thực hiện xét nghiệm HIV càng sớm càng tốt” – BS Ngọc nói.
Không chỉ dừng lại ở việc điều trị cho người mẹ, trẻ sinh ra từ mẹ nhiễm HIV cũng được theo dõi sức khỏe, sử dụng thuốc dự phòng và xét nghiệm theo đúng quy trình chuyên môn. Đây là mắt xích quan trọng để tiến tới mục tiêu loại trừ lây truyền HIV từ mẹ sang con.
Chung tay vì thế hệ tương lai không còn HIV
Là một trong những thai phụ đang được theo dõi thai kỳ tại một cơ sở y tế trên địa bàn TP. Đồng Nai chị Nguyễn Thị N. (31 tuổi) cho biết trước đây bản thân chưa thực sự quan tâm đến việc xét nghiệm HIV khi mang thai.
“Tôi nghĩ mình không thuộc nhóm có nguy cơ nên không cần thiết phải xét nghiệm. Tuy nhiên, khi đi khám thai, tôi được bác sĩ tư vấn rất kỹ về vai trò của xét nghiệm HIV đối với sức khỏe của mẹ và em bé. Sau khi hiểu rõ, tôi thấy đây là việc làm cần thiết đối với tất cả phụ nữ mang thai” – chị H. chia sẻ.
Theo chị H., việc được nhân viên y tế giải thích cặn kẽ giúp chị yên tâm hơn trong quá trình mang thai và chủ động thực hiện đầy đủ các xét nghiệm theo khuyến cáo.
Không chỉ riêng chị N., ngày càng nhiều phụ nữ mang thai tại Đồng Nai đã thay đổi nhận thức về HIV. Nếu trước đây vẫn còn tâm lý e ngại hoặc lo sợ khi nhắc đến xét nghiệm HIV thì nay nhiều người xem đây là một phần bình thường trong quy trình chăm sóc thai sản.
BS Vũ Thị Ngọc nhận định, để đạt mục tiêu loại trừ lây truyền HIV từ mẹ sang con vào năm 2030, ngoài nỗ lực của ngành y tế còn cần sự tham gia tích cực của cộng đồng.
“Chúng tôi mong muốn tất cả phụ nữ mang thai đều được tiếp cận dịch vụ xét nghiệm HIV. Đồng thời, gia đình cần đồng hành, động viên thai phụ thực hiện khám thai định kỳ và tuân thủ hướng dẫn của nhân viên y tế. Khi phát hiện sớm và điều trị đúng cách, chúng ta hoàn toàn có thể bảo vệ em bé khỏi nguy cơ nhiễm HIV” – BS Ngọc nhấn mạnh.
Bên cạnh đó, việc giảm kỳ thị đối với người nhiễm HIV cũng là yếu tố quan trọng. Nhiều người vẫn còn e ngại khi tiếp cận các dịch vụ xét nghiệm hoặc điều trị do lo sợ bị phân biệt đối xử. Điều này có thể khiến việc phát hiện và can thiệp bị chậm trễ.
Với quyết tâm thực hiện mục tiêu quốc gia chấm dứt dịch AIDS vào năm 2030, Đồng Nai đang tiếp tục củng cố mạng lưới phòng, chống HIV/AIDS từ tỉnh đến cơ sở; tăng cường truyền thông, tư vấn xét nghiệm; nâng cao chất lượng điều trị và chăm sóc người bệnh.
Với những giải pháp đang được triển khai đồng bộ, Đồng Nai đang từng bước hiện thực hóa mục tiêu đến năm 2030 không còn trẻ em sinh ra bị nhiễm HIV từ mẹ, mở ra cơ hội cho một thế hệ khỏe mạnh và tương lai không còn nỗi lo về HIV/AIDS.
Sao Mai